[Chăn nuôi Việt Nam] – Sáng 25/8 tại Hà Nội, trong khuôn khổ hội thảo góp ý Dự thảo Thông tư quy định về quản lý thuốc thú y và Dự thảo Thông tư quy định về kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y do Hội KHKT Thú y Việt Nam phối hợp với Hội Chăn nuôi Việt Nam và Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam tổ chức nhiều ý kiến tập trung vào những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y.

 

Các chuyên gia cho rằng, việc sửa đổi Thông tư là cơ hội để tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, nhưng các quy định mới cần bảo đảm tính khoa học, khả thi và phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam.

TS. Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội Thú y Việt Nam; bà Lê Thị Huệ, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, PGS.TS Phạm Ngọc Linh – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam và TS. Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thú y Việt Nam chủ trì hội thảo

 

 

Giết mổ nhỏ lẻ vẫn là điểm nghẽn

TS. Nguyễn Ngọc Sơn – Phó Chủ tịch thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam

 

Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn – Phó Chủ tịch thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam, hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm hiện còn nhiều bất cập từ quy hoạch, tổ chức quản lý, pháp lý đến nguồn lực đầu tư và nhận thức của người sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng.

 

Cả nước hiện có 552 cơ sở giết mổ động vật tập trung. Trong đó, 45/552 cơ sở, chiếm 8,15%, là cơ sở giết mổ công nghiệp, sản xuất trên dây chuyền khép kín, có hệ thống kho lạnh, song phần lớn chưa hoạt động hết công suất thiết kế. Có 500/552 cơ sở, chiếm 90,57%, hoạt động theo hình thức tập trung giết mổ và 7 cơ sở giết mổ xuất khẩu/hỗn hợp xuất khẩu, tiêu dùng nội địa. Đáng chú ý, 100% các cơ sở giết mổ động vật tập trung được cán bộ thú y kiểm soát giết mổ theo quy định.

 

Trong khi đó, cả nước có tới 24.858 cơ sở giết mổ động vật nhỏ lẻ, gồm 1.629 cơ sở giết mổ trâu, bò; 17.736 cơ sở giết mổ lợn, chiếm 71%; 4.721 cơ sở giết mổ gia cầm, chiếm 18,9%.

 

Có 9.466 cơ sở ký cam kết theo Thông tư số 17/2018/TT-BNNPTNT; 6.756 cơ sở, chiếm 27%, có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và được kiểm soát. Đáng lưu ý, 18.102 cơ sở, chiếm 73%, không có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và không được chính quyền địa phương cho phép hoạt động.

 

Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn, thực trạng này cho thấy, quy hoạch mạng lưới giết mổ ở nhiều nơi chưa hợp lý, số lượng cơ sở nhỏ lẻ còn quá lớn, công tác quản lý chưa chặt chẽ, tình trạng hoạt động không phép vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa đồng bộ; hệ thống pháp luật còn những khoảng trống; việc xử lý vi phạm tại một số nơi chưa đủ sức răn đe. Nguồn nhân lực phục vụ công tác quản lý, nhất là hệ thống thú y cơ sở, cũng đang gặp nhiều khó khăn.

 

Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn, phát triển hệ thống giết mổ tập trung đang gặp trở ngại về cơ chế, chính sách và nguồn lực. Chi phí đầu tư một cơ sở đủ điều kiện khá lớn, đặc biệt là hệ thống xử lý môi trường, trong khi chính sách hỗ trợ chưa tương xứng. Việc tiếp cận vốn vay còn khó khăn, thủ tục hỗ trợ ở một số nơi chưa thực sự thuận lợi.

 

Trong khi đó, mức chi phí giữa giết mổ công nghiệp và giết mổ tự do, trong đó có giết mổ không phép, còn chênh lệch lớn, khiến cơ sở hoạt động hợp pháp gặp bất lợi trong cạnh tranh.

 

Thói quen tiêu dùng cũng góp phần duy trì giết mổ nhỏ lẻ. Người dân vẫn có xu hướng sử dụng thịt nóng, không thích thịt cấp đông; hoạt động giết mổ gia cầm tại chợ cóc, chợ tạm vẫn tồn tại ở nhiều địa phương.

 

Giết mổ nhỏ lẻ kéo theo nguy cơ mất an toàn thực phẩm, phát sinh và lây lan dịch bệnh, gây khó khăn cho xây dựng chuỗi liên kết từ chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và tiêu thụ. Các cơ sở không bảo đảm điều kiện còn tác động tiêu cực tới môi trường, cảnh quan đô thị.

 

Từ thực tế này, TS. Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và triển khai hiệu quả Đề án “Phát triển công nghiệp giết mổ chế biến và thị trường sản phẩm chăn nuôi đến năm 2030”.

 

Đặc biệt, cần quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giết mổ, từng bước chuyển từ hệ thống nhỏ lẻ sang cơ sở tập trung, hiện đại, gắn với sơ chế, chế biến và tiêu thụ.

 

Đối với những khu vực có nhu cầu tiêu dùng đặc thù, có thể nghiên cứu thí điểm giết mổ gia cầm tại các trung tâm chợ lớn, khu đô thị nhưng phải bảo đảm kiểm soát chặt chẽ.

 

Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm, gắn trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền địa phương và phân công rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý. TS. Nguyễn Ngọc Sơn dẫn chứng huyện Thanh Trì, Hà Nội đã không còn hoạt động giết mổ nhỏ lẻ, cho thấy nếu có quy hoạch và sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, việc chuyển đổi là khả thi.

 

Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn, muốn từng bước loại bỏ giết mổ không phép, cần kiểm soát chặt sản phẩm đầu vào tại siêu thị, chợ và các điểm kinh doanh sản phẩm động vật.

 

Người kinh doanh cần được yêu cầu sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, từ cơ sở giết mổ đủ điều kiện. Khi thị trường chỉ chấp nhận sản phẩm có nguồn gốc và được kiểm soát, cơ sở hợp pháp sẽ có điều kiện mở rộng, trong khi giết mổ tự phát từng bước mất đầu ra.

 

Cùng với đó, cần có chính sách đủ sức hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào giết mổ, sơ chế và chế biến sâu; củng cố lực lượng thú y cơ sở và tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả, giảm chi phí, kiểm soát môi trường.

 

Quản lý theo nguy cơ

Ông Đào Quang Vinh – Giám đốc Công ty CP Công nghệ thực phẩm Vinh Anh

 

Theo ông Đào Quang Vinh – Giám đốc Công ty CP Công nghệ thực phẩm Vinh Anh, không nên áp dụng một phương thức kiểm soát giống nhau cho tất cả cơ sở và lô hàng. Những cơ sở có nguồn nguyên liệu rõ ràng, nằm trong chuỗi cung ứng ổn định, vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh và có lịch sử tuân thủ tốt cần được áp dụng cơ chế quản lý thuận lợi hơn. Ngược lại, cơ sở có nguy cơ cao hoặc lịch sử vi phạm cần tăng tần suất kiểm tra, lấy mẫu và giám sát.

 

Đại diện doanh nghiệp cho rằng hoạt động tiếp nhận, vận chuyển và giết mổ gia cầm diễn ra cả ban đêm, rạng sáng, ngày nghỉ hoặc thời điểm sản lượng tăng cao. Nếu tất cả các chuyến hàng đều phụ thuộc vào việc cán bộ phải trực tiếp có mặt sẽ làm tăng chi phí và gây khó khăn cho doanh nghiệp. Do đó, cần kết hợp kiểm soát nhà nước, trách nhiệm tự kiểm soát của doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm, phù hợp với xu hướng chuyển từ tiền kiểm nặng về thủ tục sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ.

 

Không nên “một kết quả dương tính, xử lý cả lô”

 

Theo một số ý kiến tại hội thảo, nếu chỉ căn cứ kết quả xét nghiệm của một cá thể để xử lý cả lô hàng hoặc cơ sở thì có thể phát sinh rủi ro về khoa học và pháp lý.

 

Kiểm soát giết mổ không chỉ dựa vào xét nghiệm mà còn gồm kiểm tra lâm sàng, đánh giá bệnh tích, lịch sử dịch bệnh, nguồn gốc đàn vật nuôi và hồ sơ liên quan. Do đó, quy trình cần được thiết kế theo hướng đánh giá tổng hợp. Nếu quy định xét nghiệm được đưa vào Thông tư, cần làm rõ căn cứ khoa học, phương pháp lấy mẫu, phương pháp xét nghiệm, ngưỡng kết luận và các bước xử lý tiếp theo.

 

Từ thực tiễn ngành gia cầm, đại diện doanh nghiệp đề nghị dự thảo lưu ý các trường hợp xét nghiệm liên quan đến virus cúm gia cầm trong bối cảnh vaccine được sử dụng ngày càng rộng rãi. Theo doanh nghiệp, từng xảy ra trường hợp sau khi xét nghiệm phát hiện yếu tố H5, lô gia cầm bị kết luận liên quan đến cúm gia cầm và phải xử lý, trong khi đàn vật nuôi trước đó đã được tiêm vaccine. Việc kết luận tình trạng nhiễm bệnh không nên chỉ dựa vào một chỉ dấu xét nghiệm đơn lẻ mà cần kết hợp các phương pháp phù hợp để xác định chính xác nguồn gốc kết quả dương tính.

 

Phân định rõ kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và an toàn thực phẩm

TS. Nguyễn Văn Điệp – Tổng Giám đốc Công ty AVAC

 

Theo TS. Nguyễn Văn Điệp – Tổng Giám đốc Công ty AVAC, đề nghị dự thảo tiếp tục làm rõ ranh giới giữa kiểm dịch động vật, kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y và kiểm soát an toàn thực phẩm, xác định rõ đối tượng, nội dung, chỉ tiêu kiểm tra và căn cứ kết luận.

 

Nếu không phân định rõ, doanh nghiệp có thể phải thực hiện nhiều tầng kiểm tra đối với cùng một nội dung, trong khi cơ quan quản lý cũng khó xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Theo đó, cần hướng tới nguyên tắc một nội dung – một đầu mối trách nhiệm, tăng chia sẻ dữ liệu và giảm thủ tục trung gian.

 

Kiểm tra vệ sinh thú y cũng cần kiểm soát các yếu tố có khả năng gây ô nhiễm thực phẩm, gồm nước sử dụng, bề mặt tiếp xúc với thực phẩm, dụng cụ, thiết bị, môi trường và điều kiện vệ sinh của cơ sở.

 

Đối với sản phẩm liên quan đến ASF, một số chuyên gia đề nghị không áp dụng cứng nhắc một biện pháp cho mọi trường hợp. ASF không lây truyền sang người, do đó cần phân biệt nguy cơ dịch bệnh trên động vật với nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe con người; biện pháp xử lý cần dựa trên tình trạng dịch bệnh, nguồn gốc sản phẩm và đánh giá nguy cơ.

 

Truy xuất nguồn gốc cần lộ trình dài hạn

 

Truy xuất nguồn gốc được xác định là công cụ quan trọng để minh bạch hóa chuỗi chăn nuôi – giết mổ – chế biến – phân phối. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không nên áp dụng ngay yêu cầu truy xuất ở mức cao đối với toàn bộ cơ sở, nhất là khu vực sản xuất nhỏ lẻ.

 

Một đề xuất là nghiên cứu mã truy xuất nội tỉnh đối với sản phẩm sản xuất, giết mổ và tiêu thụ trong phạm vi địa phương. Trong khi đó, doanh nghiệp tham gia chuỗi lớn, cung ứng cho hệ thống phân phối hiện đại hoặc xuất khẩu có thể áp dụng đầy đủ mã số, mã vạch và hệ thống truy xuất điện tử.

 

Theo các chuyên gia, truy xuất nguồn gốc nên được triển khai theo lộ trình 5-10 năm, tạo thời gian để cơ sở sản xuất thích ứng, đầu tư công nghệ và chuẩn hóa dữ liệu.

 

Các chuyên gia cũng đề nghị xây dựng hệ thống dữ liệu kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở chăn nuôi, cơ sở giết mổ và các khâu trong chuỗi cung ứng.

 

Dữ liệu về nguồn gốc đàn vật nuôi, tiêm phòng, kiểm dịch, giết mổ, kết quả kiểm tra và lưu thông sản phẩm nếu được liên thông sẽ giúp cơ quan quản lý nhanh chóng xác định nguồn gốc và phạm vi ảnh hưởng khi xảy ra sự cố.

 

Thay vì kiểm tra thủ công trên diện rộng, cơ quan chức năng có thể khoanh vùng nguy cơ, truy xuất ngược và truy xuất xuôi theo dữ liệu. Đây là nền tảng để chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.

 

Quản lý cả chuỗi thay vì từng cơ sở

 

Từ các ý kiến tại hội thảo, yêu cầu lớn nhất đối với Dự thảo Thông tư là vừa hoàn thiện hành lang pháp lý, vừa bảo đảm tính khả thi.

 

Theo TS. Nguyễn Ngọc Sơn, về lâu dài, giết mổ công nghiệp, tập trung gắn với sơ chế, chế biến và tiêu thụ theo chuỗi là xu thế tất yếu. Quá trình này cần lộ trình rõ ràng, chính sách đủ mạnh và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành.

 

Mục tiêu không chỉ là giảm số lượng cơ sở giết mổ nhỏ lẻ mà quan trọng hơn là hình thành hệ thống giết mổ đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm chăn nuôi.

 

Theo đó, cần chuyển từ tư duy quản lý từng cơ sở sang quản lý cả hệ thống và chuỗi giá trị, lấy an toàn thực phẩm, kiểm soát dịch bệnh, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm của chính quyền địa phương làm trọng tâm.

 

Trong đó, quy hoạch lại mạng lưới, phát triển giết mổ tập trung, kiểm soát nguồn gốc sản phẩm tại thị trường và tạo cơ chế đủ hấp dẫn để doanh nghiệp đầu tư là những giải pháp then chốt.

 

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi chuyển mạnh sang sản xuất hàng hóa và xây dựng chuỗi liên kết, kiểm soát giết mổ không còn chỉ là câu chuyện kiểm tra tại cửa lò mổ mà phải trở thành một mắt xích trong hệ thống quản trị an toàn thực phẩm và dịch bệnh xuyên suốt từ trang trại đến bàn ăn.

 

Việc hoàn thiện dự thảo theo hướng rõ trách nhiệm, đúng khoa học, quản lý theo nguy cơ, giảm thủ tục và tăng khả năng truy xuất được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho hệ thống giết mổ minh bạch, an toàn, hiện đại, đồng thời nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của ngành chăn nuôi.

Toàn cảnh hội thảo

Đại diện Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P chia sẻ tại hội thảo

Ông Lê Thành Nam, đại diện Công ty CEVA chia sẻ tại hội thảo

Đại diện Công ty Lan Vinh có ý kiến trao đổi tại hội thảo

 

Thu Hằng

Xem thêm:

Hà Nội cập nhật danh sách 52 cơ sở đủ điều kiện kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y

Hà Nội phê duyệt mạng lưới 28 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung