[Chăn nuôi Việt Nam] – Hưởng ứng “Ngày Thế giới phòng, chống bệnh Dại” (28/9), Hội Khoa học Kỹ thuật Thú y Việt Nam phối hợp với Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội tổ chức hội thảo chuyên đề “Phòng, chống bệnh Dại trong thực hành thú y: Cập nhật dịch tễ – Chẩn đoán – Tiêm phòng – Quản lý tại Hà Nội”.

Hội thảo quy tụ 120 đại biểu là các chuyên gia hàng đầu từ Cục Chăn nuôi và Thú y, Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương cùng lãnh đạo Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội; các bác sĩ thú y, cơ sở hành nghề thú y, cán bộ chuyên môn và đại diện các cơ quan quản lý trên địa bàn.

Các đại biểu tham dự hội thảo

Tại hội thảo, các diễn giả cập nhật tình hình dịch tễ bệnh Dại tại Việt Nam, hướng dẫn nhận diện, lấy mẫu và xét nghiệm chẩn đoán, đồng thời thông tin về thực trạng và quy định phòng, chống bệnh Dại trên địa bàn Hà Nội. Cùng với đó, các đại biểu cũng trao đổi về những tình huống thực tế, góp phần tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong công tác kiểm soát dịch bệnh.

Vì một Việt Nam không còn bệnh Dại

TS. Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội KHKT Thú y Việt Nam

Phát biểu khai mạc và phát động chương trình “Vì Việt Nam không còn bệnh Dại”, TS. Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội KHKT Thú y Việt Nam, nhấn mạnh bệnh Dại là bệnh đã có biện pháp phòng ngừa hiệu quả, song vẫn gây ra những trường hợp tử vong đáng tiếc. Theo bà, phòng, chống bệnh Dại không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành thú y mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng, đòi hỏi sự phối hợp của cơ quan quản lý, cơ sở thú y, doanh nghiệp và người dân.

Chủ tịch Hội KHKT Thú y Việt Nam kêu gọi tăng cường truyền thông, khuyến khích nuôi chó, mèo có trách nhiệm, nâng cao tỷ lệ tiêm phòng và hướng dẫn người dân xử lý đúng cách khi bị động vật cắn. Đồng thời, các tổ chức, doanh nghiệp, bác sĩ thú y và cộng đồng được vận động tham gia dự án thông qua nhiều hình thức, từ hỗ trợ nguồn lực, vaccine, vật tư đến tuyên truyền, nâng cao nhận thức và vận động tiêm phòng bệnh Dại.

Theo TS. Nguyễn Thị Hương, sự đóng góp không nhất thiết phải đến từ tài chính mà có thể bắt đầu từ những việc cụ thể như bác sĩ thú y tư vấn cho khách hàng, phòng khám đồng hành truyền thông, tình nguyện viên lan tỏa kiến thức đúng và mỗi chủ nuôi chủ động đưa chó, mèo đi tiêm phòng đầy đủ. Bà nhấn mạnh, khi mỗi cá nhân và tổ chức cùng thực hiện phần trách nhiệm của mình, mục tiêu “Vì Việt Nam không còn bệnh Dại” sẽ có thêm cơ sở để từng bước trở thành hiện thực.

“Chúng ta hãy cùng biến thông điệp ‘Vì Việt Nam không còn bệnh Dại’ từ một mong muốn thành một mục tiêu có thể đạt được bằng những hành động cụ thể, bền bỉ và lâu dài”, TS. Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh.

Thạc sĩ Lê Việt Thắng, Trưởng dự án “Vì một Việt Nam không còn bệnh Dại” (VRPP)

ThS. Lê Việt Thắng, Trưởng dự án “Vì Việt Nam không còn bệnh Dại” (VRPP), cho biết dự án đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ vaccine Dại trên đàn chó, mèo đạt từ 70% trở lên, hỗ trợ chính quyền địa phương quản lý vật nuôi hiệu quả, góp phần hướng tới mục tiêu không còn người tử vong vì bệnh Dại vào năm 2030.

Các hoạt động trọng tâm của dự án gồm mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, nhà sản xuất và phân phối vaccine, thuốc, thiết bị thú y; tổ chức các chiến dịch tiêm phòng tập trung hoặc lưu động tại khu vực nguy cơ cao; duy trì tiêm vét, tiêm nhắc lại; đào tạo, huy động đội ngũ bác sĩ thú y, kỹ thuật viên và tình nguyện viên; đồng thời đẩy mạnh truyền thông cộng đồng tại các sự kiện của ngành như Petfair, Interpetfest…

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, VRPP triển khai vận động tài trợ và gây quỹ theo hướng công khai, minh bạch. Thông qua tài khoản thiện nguyện 4 số do MB Bank tài trợ và được Hội Thú y Việt Nam đăng ký chính thức, toàn bộ dòng tiền đóng góp cùng chi phí mua vaccine, vật tư y tế được sao kê tự động 100% theo thời gian thực (real-time) trên nền tảng số. Cơ chế này tạo điều kiện để cộng đồng, các nhà hảo tâm và đội ngũ chuyên môn cùng theo dõi, giám sát các khoản đóng góp và chi tiêu của dự án.

Đến nay, dự án đã thiết lập hàng nghìn “lá chắn vaccine” tại nhiều tỉnh, thành phố như Thái Nguyên, Quảng Ninh và Ninh Bình…với sự đồng hành của Chi hội Thú y Thú nhỏ Việt Nam (VSAVA) cùng nhiều đơn vị, doanh nghiệp trong ngành thú y như Fivevet, Thịnh Phúc Vet, Greenpet, Bossen, Vemedim, Vetvaco, Hanvet, Beahew, Vet Equipment, Vlab, 2Vet, Amavet, Zoetis, VKB Group và Pet 5h. Sau lễ phát động, VRPP đã huy động được 36 triệu đồng ủng hộ dự án.

Bức tranh toàn diện về công tác kiểm soát bệnh Dại

Ông Phạm Thành Long, Phòng Dịch tễ, Cục Chăn nuôi và Thú y

Theo ông Phạm Thành Long, Phòng Dịch tễ, Cục Chăn nuôi và Thú y, từ năm 2022 đến ngày 21/9/2026, cả nước ghi nhận 1.119 ổ dịch Dại, với 1.482 động vật mắc bệnh và 2.069 con chết hoặc bị tiêu hủy. Năm 2024 là thời điểm dịch diễn biến nghiêm trọng nhất trong giai đoạn này, với 394 ổ dịch tại 28 tỉnh, thành phố và 675 động vật chết hoặc bị tiêu hủy. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, dịch xuất hiện tại 22 tỉnh, thành phố, với 211 ổ dịch và 302 động vật bị tiêu hủy.

Số ca tử vong do bệnh Dại ở người vẫn ở mức đáng lo ngại. Giai đoạn 2022–2025, bình quân mỗi năm có 80,75 ca tử vong, tăng 8,8% so với mức bình quân 74,2 ca/năm của giai đoạn 2017–2021, chưa đạt mục tiêu giảm 50% số ca tử vong vào năm 2025.

Một trong những nguyên nhân là tỷ lệ tiêm vaccine Dại trên đàn chó, mèo chưa đạt yêu cầu và biến động qua các năm. Tỷ lệ này lần lượt đạt 40% năm 2022, 55,92% năm 2023, 61,19% năm 2024 và giảm xuống 42,66% năm 2025. Đến tháng 9/2026, tỷ lệ tiêm phòng đạt 49,71%, thấp hơn chỉ tiêu 80%.

Bên cạnh đó, công tác quản lý đàn vật nuôi tại cơ sở còn hạn chế; tình trạng chó thả rông, không rọ mõm vẫn xảy ra. Việc khai báo, thống kê đàn chó, mèo chưa sát thực tế, trong khi nhân lực thú y cơ sở còn thiếu. Sự phối hợp giữa ngành y tế và thú y, cũng như nhận thức của người dân về tiêm phòng và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, cần tiếp tục được tăng cường.

Để hướng tới mục tiêu không còn người tử vong vì bệnh Dại vào năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Cục Chăn nuôi và Thú y tiếp tục kiểm tra, đôn đốc các địa phương, tăng cường giám sát virus Dại, tổ chức thực hiện Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh Dại giai đoạn 2022–2030 và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đàn chó, mèo, tiêm phòng và giám sát dịch bệnh.

Nâng cao năng lực giám sát và xử lý bệnh Dại

TS. Nguyễn Đăng Thọ (Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương I)

TS. Nguyễn Đăng Thọ, Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương I chia sẻ về quy trình nhận diện, quản lý, lấy mẫu và chẩn đoán bệnh Dại. Theo ông, hệ thống phòng xét nghiệm cùng các thiết bị như Real-time RT-PCR, kính hiển vi huỳnh quang FAT và công nghệ giải trình tự gen góp phần nâng cao năng lực giám sát, chẩn đoán bệnh.

Trong giai đoạn 2020–2026, số mẫu xét nghiệm Dại cao nhất được ghi nhận vào năm 2022, với 1.018 mẫu; năm 2023 có số mẫu dương tính cao nhất, với 152 trường hợp. Năm 2025, hệ thống ghi nhận 78 ca dương tính trên 600 mẫu xét nghiệm. Trong 9 tháng đầu năm 2026, có 54 ca dương tính trong tổng số 328 mẫu.

Bệnh Dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus Dại gây ra, tấn công hệ thần kinh trung ương ở người và động vật có vú. Khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện, tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân và động vật gần như là 100%.

Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu phối hợp giữa Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương I (NCVD1) và Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương (NIHE) trong giai đoạn 2011–2025, trên 76 mẫu virus Dại ở người và chó, cho thấy các chủng được khảo sát tại miền Bắc và miền Trung Việt Nam đều thuộc nhánh châu Á. Trong đó, chủng SEA1 chiếm 75/76 mẫu, còn chủng SEA3 được phát hiện ở một trường hợp nhiễm bệnh trên người tại Nghệ An năm 2024, có quan hệ di truyền gần với các chủng lưu hành tại Lào và Campuchia.

Theo TS. Nguyễn Đăng Thọ, bệnh Dại có thể biểu hiện qua những thay đổi hành vi như bồn chồn, sợ hãi, hung dữ hoặc thân thiện bất thường, sau đó xuất hiện các triệu chứng thần kinh. Thể bại liệt và thể kích động có thể đan xen, không phải lúc nào cũng phân biệt rõ ràng.

Ông lưu ý việc lấy và vận chuyển mẫu phải tuân thủ quy trình kỹ thuật, bảo đảm an toàn sinh học, tránh phát tán mầm bệnh và hạn chế nguy cơ phơi nhiễm. Các phương pháp xét nghiệm được sử dụng gồm Real-time RT-PCR để phát hiện virus, FAT để phát hiện kháng nguyên, FAVN để định lượng kháng thể và giải trình tự gen phục vụ phân tích phả hệ.

Hà Nội tăng cường phòng, chống bệnh Dại trên người và động vật

Ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Hà Nội

Theo ông Ngô Đình Loát, thống kê tháng 5/2026 cho thấy Hà Nội có 200.457 hộ nuôi chó, mèo, với 297.976 con chó và 59.088 con mèo. Đến tháng 9/2026, thành phố đã tiêm phòng Dại cho 322.462 lượt chó, mèo, đạt 84,1% kế hoạch; tỷ lệ tiêm phòng được báo cáo đạt 91,6%.

Từ năm 2023 đến nay, Hà Nội không có ca tử vong do bệnh Dại trên người. Tuy nhiên, dịch bệnh trên động vật vẫn xuất hiện tại 8 thôn thuộc 6 xã, gồm Hòa Lạc, Hạ Bằng, Đoài Phương, Thạch Thất, Kiều Phú và Yên Xuân.

Thành phố đặt mục tiêu kiểm soát bệnh Dại trên đàn chó, mèo, phấn đấu không có người tử vong vì bệnh Dại vào năm 2030 và các năm tiếp theo. Trong giai đoạn 2026–2030, Hà Nội hướng tới duy trì tỷ lệ tiêm vaccine Dại trên 90% tổng đàn chó, mèo hằng năm, đồng thời bảo đảm 100% xã, phường thực hiện giám sát chó, mèo mắc hoặc nghi mắc bệnh.

Các giải pháp trọng tâm gồm quản lý đàn vật nuôi, tổ chức tiêm phòng, tuyên truyền và tập huấn, giám sát và xử lý ổ dịch, xây dựng vùng an toàn dịch bệnh, kiểm soát vận chuyển chó, mèo. Thành phố cũng đang thí điểm mô hình “SoiDog chuyển đổi sinh kế”, theo thông tin tại hội thảo.

Ông TS. Cấn Xuân Minh, Trưởng phòng Dịch tễ, Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Hà Nội

Thông tin thêm về tình hình dịch tễ tại Hà Nội, TS. Cấn Xuân Minh, Trưởng phòng Dịch tễ, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cho biết dù chưa ghi nhận ca tử vong do bệnh Dại trên người, thành phố vẫn xuất hiện các tình huống nguy cơ. Ngày 25/2/2026, tại xã Hạ Bằng, 7 người phải điều trị dự phòng sau khi tiếp xúc với chó, mèo nghi mắc bệnh. Ngày 6/3/2026, một vụ việc khác liên quan đến việc người dân tiếp xúc gần với đàn chó gồm 18 con.

Trong tháng 7/2026, Hà Nội có 3.953 người được xử lý vết thương, 4.693 người được tiêm vaccine dự phòng và 458 người sử dụng huyết thanh kháng Dại.

Theo TS. Cấn Xuân Minh, chủ nuôi cần quản lý chó, mèo, tiêm phòng đầy đủ, không thả rông và chủ động khai báo khi có dấu hiệu bất thường. Chính quyền địa phương cần tăng cường quản lý đàn, tổ chức tiêm phòng và giám sát dịch bệnh; ngành y tế hướng dẫn xử lý các trường hợp phơi nhiễm và phối hợp chia sẻ thông tin với ngành thú y.

Ông cho rằng, bác sĩ thú y giữ vai trò quan trọng trong phát hiện sớm nguy cơ và tư vấn phòng bệnh. Vì vậy, các cơ sở hành nghề cần thực hiện tiêm phòng đúng quy định, quản lý thông tin tiêm chủng, nhận diện động vật nghi mắc bệnh, kịp thời thông báo cho cơ quan chuyên môn và phối hợp lấy mẫu, giám sát, xử lý ổ dịch khi được yêu cầu.

Tại hội thảo, các chuyên gia của Cục Chăn nuôi và Thú y cùng Hội KHKT Thú y Việt Nam đã trao đổi, giải đáp những tình huống thực tế mà các bác sĩ thú y gặp phải trong quá trình tiếp nhận, xử lý động vật nghi mắc bệnh Dại.

Một số hình ảnh khác tại hội thảo:

TS.BSTY Võ Văn Hải, Tổng giám đốc Hệ Thống Thú y 2Vet điều hành phần thảo luận tại hội thảo

Các đại biểu tham dự hội thảo đặt câu hỏi cho các diễn giả

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo

Hà Ngân

Xem thêm:

Nâng cao hiệu quả, phối hợp liên ngành trong phòng, chống bệnh Dại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Tổ chức triển khai Chương trình quốc gia về phòng, chống bệnh Dại giai đoạn 2022-2030