[Chăn nuôi Việt Nam] – Chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành chăn nuôi nhằm đáp ứng yêu cầu về an toàn dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Với lợi thế về quy mô đàn vật nuôi, hệ thống trang trại và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, tỉnh Phú Thọ có nhiều điều kiện để thúc đẩy quá trình này.

Nền tảng sản xuất lớn mở ra “dư địa cho chuyển đổi số”

Trong những năm qua, với sự quan tâm của các cấp, các ngành, sự đồng thuận của các doanh nghiệp, người chăn nuôi, ngành chăn nuôi của của tỉnh Phú Thọ là một trong những ngành sản xuất chủ lực trong nông nghiệp. Chăn nuôi hiện chiếm 46,6% giá trị trong cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh. Sau khi hợp nhất ba địa phương (Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình), ngành chăn nuôi của tỉnh không chỉ mở rộng về quy mô mà còn hình thành hệ thống sản xuất hàng hóa với nhiều vùng chăn nuôi tập trung và đẩy mạnh ứng dụng KHCN.

Từ biến động tổng đàn vật nuôi, tiêm phòng, kiểm soát dịch bệnh, sử dụng TĂCN, thuốc thú y đến sản lượng và tiêu thụ sản phẩm, mỗi khâu trong chuỗi sản xuất đều tạo ra lượng thông tin có giá trị đối với công tác quản lý, điều hành. Ở góc độ khoa học quản lý, dữ liệu đang trở thành “tài sản” mới của ngành chăn nuôi. Khi thông tin được thu thập đầy đủ, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả, không chỉ giúp cơ quan quản lý nâng cao năng lực dự báo, xây dựng hệ thống cảnh báo dịch bệnh sớm và điều tiết sản xuất sát với nhu cầu thị trường, mà còn giúp doanh nghiệp và người chăn nuôi tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí đầu vào và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Chính quy mô sản xuất ngày càng lớn đã tạo ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản trị. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tỉnh Phú Thọ thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành chăn nuôi theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững, tạo tiền đề nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chăn nuôi trong giai đoạn tới.

Ngành chăn nuôi của của tỉnh Phú Thọ là một trong những ngành sản xuất chủ lực trong nông nghiệp.

Lợi thế lớn nhưng chưa tạo bước đột phá

Bên cạnh quy mô sản xuất lớn, một trong những lợi thế quan trọng của ngành chăn nuôi tỉnh Phú Thọ là quá trình chuyển dịch từ chăn nuôi nhỏ lẻ, tận dụng sang chăn nuôi tập trung đang diễn ra ngày càng rõ nét.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 5.317 trang trại chăn nuôi, gồm 125 trang trại quy mô lớn, 115 trang trại quy mô vừa và 5.077 trang trại quy mô nhỏ. Tỷ lệ vật nuôi được nuôi trong hệ thống trang trại tiếp tục tăng lên, chiếm 45,6% tổng đàn lợn, 36,3% tổng đàn gia cầm và 16% tổng đàn bò.

Khác với mô hình chăn nuôi nông hộ, các trang trại chăn nuôi tập trung có điều kiện triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý hiện đại như hệ thống quản lý đàn, giám sát môi trường chuồng nuôi, thiết bị cho ăn tự động IoT, hệ thống camera theo dõi từ xa hay phần mềm quản lý sản xuất. Khi thông tin về vật nuôi được cập nhật liên tục, người quản lý có thể theo dõi tình trạng đàn vật nuôi theo thời gian thực, đánh giá hiệu quả sản xuất của từng lứa nuôi, đồng thời chủ động phát hiện những bất thường để có biện pháp xử lý kịp thời.

Một trong những lợi thế nổi bật của ngành chăn nuôi tỉnh Phú Thọ hiện nay là sự tham gia của các doanh nghiệp đầu tư theo hướng công nghệ cao. Điển hình như Công ty TNHH Một thành viên gia cầm Hòa Phát Phú Thọ với quy mô khoảng 1,2 triệu con gà đẻ, sản lượng khoảng 330 triệu quả trứng mỗi năm; Công ty TNHH Chăn nuôi Việt Nhật liên kết với Công ty Sữa Vinamilk, đầu tư nhà máy giết mổ bò công suất khoảng 70 con/ngày, tương đương khoảng 2,1 tấn thịt hơi/ngày, đồng thời phát triển hệ thống chuồng trại vỗ béo bò thịt quy mô 10.000 con, hiện duy trì khoảng 5.000-6.000 con bò thịt từ 4 đến 9 tháng tuổi.

Ở góc độ chuyên môn, vai trò của các doanh nghiệp này không chỉ thể hiện ở quy mô đầu tư mà còn ở khả năng tiên phong ứng dụng công nghệ trong quản trị sản xuất. Khi các quy trình từ quản lý con giống, chăm sóc vật nuôi, kiểm soát dịch bệnh đến giết mổ và truy xuất nguồn gốc được vận hành trên nền tảng dữ liệu, doanh nghiệp sẽ trở thành hạt nhân lan tỏa phương thức sản xuất hiện đại tới các HTX và trang trại liên kết. Không chỉ phát triển hệ thống trang trại, tỉnh Phú Thọ hiện đã xây dựng và vận hành hệ thống tích hợp định vị GPS, dữ liệu OCOP, mã số vùng trồng, hồ sơ chất lượng và liên kết trực tiếp tới các sàn thương mại điện tử; đồng thời triển khai dán mã QR truy xuất nguồn gốc cho hơn 2.000 sản phẩm nông nghiệp. Đồng thời, mô hình chăn nuôi lợn thịt quy mô 1.000 con tại Tam Đảo ứng dụng hệ thống quạt làm mát, thông gió tự động, silo và máng ăn tự động kết hợp hệ thống camera giám sát từ xa; cùng 6 mô hình điểm ứng dụng chuyển đổi số gắn với đổi mới công nghệ chế biến đã tạo những tiền đề quan trọng trong quá trình hiện đại hóa sản xuất.

Điểm nghẽn lớn nhất là nhiều doanh nghiệp đã có đủ nguồn lực để đầu tư hệ thống quản lý thông minh thì bên cạnh đó lại còn nhiều trang trại nhỏ vẫn chủ yếu quản lý theo kinh nghiệm. Khi dữ liệu sản xuất chưa được cập nhật đồng bộ, việc theo dõi biến động tổng đàn vật nuôi, giám sát dịch bệnh hay đánh giá hiệu quả sản xuất trên phạm vi toàn ngành sẽ gặp nhiều hạn chế. Nếu các khâu vẫn vận hành rời rạc, chuyển đổi số sẽ khó phát huy hết giá trị trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Quan trọng hơn, tỉnh Phú Thọ đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển chăn nuôi số, từ quy mô sản xuất, hệ thống trang trại đến sự đồng hành của doanh nghiệp và các mô hình ứng dụng công nghệ cao. Để những lợi thế này trở thành động lực tăng trưởng mới, quá trình chuyển đổi cần được mở rộng từ các mô hình điểm sang toàn bộ chuỗi giá trị, bảo đảm sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người chăn nuôi.

Định hướng phát triển: Lấy dữ liệu làm “nền tảng”, lấy người chăn nuôi làm “trung tâm” của quá trình chuyển đổi

Trong thời gian tới, chuyển đổi số trong ngành chăn nuôi tỉnh Phú Thọ không còn là bài toán ứng dụng công nghệ đơn thuần mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý và tổ chức sản xuất. Những kết quả bước đầu về phát triển trang trại, ứng dụng công nghệ cao hay xây dựng các mô hình thí điểm đã tạo nền tảng rất quan trọng, song để tạo ra bước chuyển thực chất, có độ bền và hiệu ứng lan tòa mạnh, quá trình này cần được triển khai đồng bộ trên toàn bộ chuỗi giá trị.

Từ góc nhìn chuyên môn, quá trình chuyển đổi số cần tập trung vào “ba nhóm giải pháp” trọng tâm.

Thứ nhất: Trong bối cảnh quy mô đàn vật nuôi ngày càng lớn và yêu cầu quản lý ngày càng cao, việc từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về đàn vật nuôi, hệ thống trang trại, vùng chăn nuôi tập trung, cơ sở sản xuất giống, cơ sở giết mổ, cơ sở sản xuất và kinh doanh thuốc thú y sẽ góp phần hiện đại hóa công tác quản lý của cơ quan quản lý Nhà nước. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ trong hệ thống quản trị hiện đại, việc giám sát dịch bệnh, kiểm soát vận chuyển, truy xuất nguồn gốc và dự báo sản xuất sẽ chủ động hơn, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ quản lý theo các quy định mới hiện nay về phân cấp trong lĩnh vực chăn nuôi, thú y tại các địa phương.

Thứ hai: Chuyển đổi số phải bắt đầu từ chính người chăn nuôi, yếu tố con người vẫn được đặt lên hàng đầu. Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả tích cực nếu người sản xuất chưa hình thành thói quen quản lý bằng dữ liệu. Đối với các trang trại quy mô vừa và nhỏ, việc số hóa về nhật ký chăn nuôi, quản lý thức ăn, theo dõi lịch tiêm phòng, sử dụng thuốc thú y và hạch toán chi phí sản xuất là những bước đi thiết thực để từng bước đáp ứng việc tiếp cận chuyển đổi số. Đây cũng là cơ sở để tiến tới việc kết nối với hệ thống quản lý chung của ngành, tạo nên bức tranh đầy đủ và chính xác hơn về hoạt động chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc trên địa bàn theo địa giới hành chính.

Để thực hiện giải pháp này việc đào tạo nguồn nhân lực là rất quan trọng, cần tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng số cho nông dân, để họ thành những “nông dân công nghệ”. Việc chuyển giao quy trình kỹ thuật phải gắn liền với việc hướng dẫn nông dân sử dụng các ứng dụng quản lý, thương mại điện tử để đưa sản phẩm trực tiếp tới người tiêu dùng.

Thứ ba: Phát triển chuyển đổi số gắn với định hướng xây dựng nền nông nghiệp tuần hoàn, kinh tế xanh và ứng dụng KHCN. Cần cải cách chính sách và thu hút nguồn lực, các địa phương cần có cơ chế linh hoạt để tích tụ ruộng đất, quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, tạo điều kiện cho các trang trại lớn đầu tư bài bản, dài hạn.

Khi dữ liệu về môi trường, chất thải, an toàn dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc được quản lý đồng bộ, không chỉ hiệu quả sản xuất được nâng lên mà niềm tin trên thị trường đối với sản phẩm chăn nuôi cũng được củng cố. Đối với người tiêu dùng, chuyển đổi số không chỉ giúp truy xuất nguồn gốc mà còn nâng cao niềm tin đối với sản phẩm chăn nuôi thông qua tính minh bạch trong toàn bộ quá trình sản xuất, kiểm soát dịch bệnh và lưu thông sản phẩm. Đây không chỉ là yêu cầu nhằm nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm chăn nuôi mà còn góp phần khẳng định vai trò tiên phong của tỉnh Phú Thọ trong vùng Trung du và miền núi phía Bắc trong tiến trình chuyển đổi xanh, bảo vệ môi trường và góp phần hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Theo định hướng phát triển của tỉnh, ngành chăn nuôi của tỉnh Phú Thọ thời gian tới, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng trên 5% so với năm 2025. Nâng cao chất lượng đàn gia súc, gia cầm, sản lượng thịt hơi các loại đạt trên 486,8 nghìn tấn. Tỷ lệ cơ sở chăn nuôi xử lý chất thải bằng giải pháp sạch đạt tỷ lệ 100% trang trại chăn nuôi quy mô lớn, 70% trạng trại quy mô nhỏ và vừa, 50% hộ chăn nuôi áp dụng công nghệ xử lý, tái sử dụng chất thải góp phần giảm phát thải khí nhà kính ít nhất 10% so với năm 2025, thông qua các biện pháp xử lý và tái chế chất thải. Những mục tiêu này không chỉ phản ánh quyết tâm mở rộng quy mô sản xuất mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới về phương thức quản lý để ngành Chăn nuôi phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và có sức cạnh tranh cao hơn.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số sẽ là xu thế tất yếu, một trong những động lực quan trọng quyết định sự phát triển của ngành chăn nuôi tỉnh Phú Thọ. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ, trong đó người chăn nuôi là “trung tâm” của quá trình đổi mới, doanh nghiệp là “lực lượng dẫn dắt” và dữ liệu là “nền tảng” của mọi quyết định quản lý. Chỉ khi ba yếu tố này được kết nối thống nhất, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị sản phẩm và hướng tới phát triển bền vững cho ngành chăn nuôi tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới.

TS. Nguyễn Ngọc Sơn

Phó Chủ tịch thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam

(Nguồn dữ liệu và ảnh được Liên hiệp các Hội KHKT tỉnh Phú Thọ cung cấp).

Xem thêm:

Ngành chăn nuôi lợn Việt Nam: Công nghệ cao và chuyển đổi số dẫn dắt tương lai

Phú Thọ đẩy mạnh phát triển chăn nuôi trang trại, hướng tới sản xuất hiện đại và bền vững