[Chăn nuôi Việt Nam] – Hai cuốn sách chuyên khảo “Dịch tả lợn châu Phi” và “Vaccine thú y và nguyên tắc sử dụng” của hai tác giả Nguyễn Văn Điệp và Phạm Ngọc Doanh vừa được Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ chính thức phát hành trên toàn quốc.

Hình ảnh trang bìa của hai cuốn sách “Dịch tả lợn châu Phi” và “Vaccine thú y và nguyên tắc sử dụng”

1. Cuốn sách “Dịch tả lợn châu Phi”

Dịch tả lợn châu Phi (African swine fever – ASF) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở lợn do virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ chết lên đến 100%. Trong nhiều năm qua, ASF đã gây tổn thất cực kỳ nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi lợn trên phạm vi toàn cầu.

Mặc dù được phát hiện từ hơn một thế kỷ trước, việc nghiên cứu và phát triển vaccine phòng ASF luôn gặp vô vàn thách thức do tính đa dạng kháng nguyên và khả năng né tránh đáp ứng miễn dịch phức tạp của virus. Dù vậy, những năm gần đây, lĩnh vực này đã ghi nhận bước tiến lịch sử. Tại Việt Nam, vaccine phòng ASF (bảo vệ chống lại virus ASF genotype II) đảm bảo an toàn và hiệu lực đã được cấp phép lưu hành, đồng thời bước đầu xuất khẩu sang thị trường quốc tế, góp phần củng cố triển vọng phục hồi ngành chăn nuôi và nâng cao năng lực chủ động kiểm soát dịch bệnh.

Cuốn sách Dịch tả lợn châu Phi được biên soạn nhằm cung cấp hệ thống kiến thức cốt lõi về ASF

Những kết quả bước đầu này không chỉ có ý nghĩa thực tiễn lớn lao mà còn tạo tiền đề thúc đẩy các nghiên cứu tiếp theo, hướng tới phát triển vaccine có phổ bảo hộ rộng hơn trên phạm vi toàn cầu.

Từ thực tiễn đó, cuốn sách “Dịch tả lợn châu Phi” được biên soạn nhằm cung cấp hệ thống kiến thức cốt lõi về ASF, cập nhật những thành tựu khoa học mới nhất liên quan đến mọi khía cạnh của bệnh. Sách là tài liệu chuẩn mực phục vụ học tập, nghiên cứu, giảng dạy và ứng dụng thực tế trong kiểm soát dịch bệnh.

Ngoài phần Mở đầu thảo luận về danh xưng và tên gọi của bệnh, cuốn sách được cấu trúc thành 9 chương:

• Chương 1: Tổng quan về bệnh Dịch tả lợn châu Phi
• Chương 2: Cấu trúc, di truyền và phân loại virus Dịch tả lợn châu Phi
• Chương 3: Cơ chế xâm nhập và chu trình nhân lên của virus
• Chương 4: Phạm vi vật chủ và khả năng thích nghi tế bào
• Chương 5: Cơ chế điều hòa miễn dịch và né tránh miễn dịch
• Chương 6: Nghiên cứu và phát triển vaccine Dịch tả lợn châu Phi
• Chương 7: Tiêu chuẩn WOAH đối với vaccine Dịch tả lợn châu Phi
• Chương 8: Kiểm soát Dịch tả lợn châu Phi và tái đàn an toàn sau dịch
• Chương 9: Dịch tả lợn châu Phi tại Việt Nam

Cuốn sách được thẩm định nội dung và góp ý chuyên môn bởi PGS.TS Mai Thị Ngân (Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam) và TS. Đinh Xuân Phát (Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM); do NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ xuất bản, với sự tài trợ kinh phí từ Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam.

2. Cuốn sách “Vaccine thú y và nguyên tắc sử dụng”

Vaccine thú y là chế phẩm sinh học được sử dụng để kích thích đáp ứng miễn dịch chủ động ở động vật, giúp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, tương tự vaccine dùng cho người, vaccine thú y không thể đảm bảo hiệu quả tuyệt đối 100% trong mọi trường hợp.

Cuốn sách “Vaccine thú y và nguyên tắc sử dụng” ra đời nhằm hệ thống hóa kiến thức cơ bản về vaccine và các nguyên tắc sử dụng chuẩn xác trong thực địa

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2025a): “Vaccine không mang lại khả năng bảo vệ hoàn toàn do nhiều yếu tố, trong đó có sự khác biệt cá thể về khả năng miễn dịch và phản ứng khi bị nhiễm trùng”. Trong y học thú y, Tizard (2018) cũng nhấn mạnh: “Hiệu quả của một chương trình tiêm chủng phụ thuộc đồng thời vào chất lượng vaccine và tỷ lệ bao phủ tiêm chủng, nhưng không một yếu tố nào có thể đạt mức tuyệt đối”.

Thực tế ghi nhận, một số động vật dù đã tiêm phòng vẫn có thể mắc bệnh do hiệu quả bảo hộ còn phụ thuộc vào yếu tố nội tại của vật nuôi, chất lượng vaccine, cũng như kỹ thuật bảo quản và thao tác tiêm phòng.

Cuốn sách “Vaccine thú y và nguyên tắc sử dụng” ra đời nhằm hệ thống hóa kiến thức cơ bản về vaccine và các nguyên tắc sử dụng chuẩn xác trong thực địa. Mặc dù trọng tâm là thú y, sách cũng đưa vào một số ví dụ minh họa về vaccine trên người nhằm làm rõ các nguyên lý miễn dịch và tiêm chủng mang tính phổ quát.

Nội dung cuốn sách gồm 9 chương:

• Chương 1: Tổng quan về vaccine thú y
• Chương 2: Thành phần và phân loại vaccine
• Chương 3: Đáp ứng miễn dịch đối với vaccine
• Chương 4: Xây dựng chương trình tiêm chủng thú y
• Chương 5: Nguyên tắc và thực hành tiêm chủng
• Chương 6: Tiêm chủng trong ứng phó bệnh động vật khẩn cấp
• Chương 7: Thất bại tiêm chủng và nguyên nhân
• Chương 8: Vaccine phòng bệnh lây truyền từ động vật sang người (Zoonoses)
• Chương 9: Ngân hàng vaccine chiến lược

Cuốn sách được thẩm định chuyên môn bởi TS. Đinh Xuân Phát (Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM) và TS. Nguyễn Văn Cảm (Hội Thú y Việt Nam), do NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ xuất bản.

Các tác giả trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến sự đóng góp chuyên môn quý báu của các chuyên gia và sự hỗ trợ kinh phí từ các tổ chức, cá nhân để bộ đôi cuốn sách được hoàn thiện, chính thức tới tay độc giả.

Hà Ngân

Xem thêm:

An toàn sinh học mới kiểm soát các dịch bệnh nguy hiểm trên heo

Cục Chăn nuôi Philippines phê duyệt thương mại hóa vắc xin AVAC ASF LIVE từ Việt Nam