[Chăn nuôi Việt Nam] – Ngày 11/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Chăn nuôi và Thú y tổ chức hội nghị phổ biến các quy định về quản lý, sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Nội dung tập trung vào mục đích sử dụng, kê đơn, bán thuốc, thực hiện, thời gian ngừng thuốc, ghi chép và giám sát, hướng tới kiểm soát toàn bộ quá trình sử dụng và tăng khả năng truy xuất.

Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu đưa quản lý kháng sinh vào thực hành hằng ngày, đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu đủ để theo dõi tình hình sử dụng, kháng thuốc và các nguy cơ liên quan. Qua đó, trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi sử dụng kháng sinh được xác định từ người kê đơn, cơ sở bán thuốc đến cơ sở chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và cơ quan quản lý.

Hội nghị nhấn mạnh yêu cầu đưa quản lý kháng sinh vào thực hành hằng ngày, đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu đủ để theo dõi tình hình sử dụng, kháng thuốc và các nguy cơ liên quan.

Quản lý kháng sinh phải bắt đầu từ mục đích sử dụng

Theo nội dung được Cục Chăn nuôi và Thú y phổ biến, quản lý kháng sinh không chỉ dừng ở việc lựa chọn đúng thuốc mà phải được kiểm soát xuyên suốt từ quyết định sử dụng, chẩn đoán, kê đơn, bán thuốc đến thực hiện, ghi chép và giám sát.

Một trong những nguyên tắc quan trọng là không sử dụng kháng sinh để kích thích tăng trưởng. Kháng sinh phải được sử dụng phù hợp với mục đích, chỉ định và quy định hiện hành. Việc điều trị phải có căn cứ chẩn đoán; điều trị dự phòng chỉ được thực hiện trong những trường hợp pháp luật và chuyên môn cho phép.

Điều trị dự phòng không đồng nghĩa với việc sử dụng kháng sinh đại trà trong thức ăn. Quy trình sử dụng cần bắt đầu từ việc khám, đánh giá tình trạng bệnh, xác định loài, lứa tuổi và trọng lượng. Việc chẩn đoán có thể dựa trên khám, xét nghiệm hoặc đánh giá dịch tễ phù hợp trước khi lựa chọn thuốc.

Theo đó, đơn thuốc cần thể hiện các nội dung về đúng đối tượng, đúng chỉ định, đúng phác đồ và đúng an toàn. Người kê đơn phải làm rõ loài, lứa tuổi, trọng lượng và mục đích sử dụng; chẩn đoán hoặc căn cứ chuyên môn; thuốc, liều, đường dùng và liệu trình; đồng thời lưu ý chống chỉ định, cảnh báo và thời gian ngừng thuốc.

Đối với chăn nuôi gia súc, gia cầm, việc quản lý sử dụng kháng sinh gắn với đặc điểm của đàn, loài, lứa tuổi và trọng lượng. Phòng bệnh được đặt trên nền tảng an toàn sinh học, vaccine và quản lý đàn. Khi cần điều trị, thuốc phải được sử dụng theo chỉ định, đúng liều và liệu trình, đồng thời bảo đảm thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ.

Trong nuôi trồng thủy sản, sử dụng kháng sinh còn liên quan trực tiếp đến môi trường nước, điều kiện ao hoặc lồng nuôi và thời điểm thu hoạch. Cơ sở nuôi phải sử dụng sản phẩm được phép, đúng đối tượng; kiểm soát lượng thuốc, thời gian sử dụng, thời gian ngừng thuốc và thời điểm thu hoạch. Hồ sơ cần ghi nhận sản phẩm, lô thuốc và thời điểm sử dụng, qua đó phục vụ kiểm tra, cảnh báo và truy xuất khi cần thiết.

Đúng thuốc, đúng liều, đủ thời gian ngừng thuốc

Thời gian ngừng thuốc là yêu cầu bắt buộc trong quá trình sử dụng kháng sinh. Cơ sở sử dụng phải bảo đảm đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian và đúng thời gian ngừng thuốc. Thuốc phải được phép lưu hành và phù hợp với chỉ định; liều, đường dùng thực hiện theo đơn, nhãn và hướng dẫn.

Liệu trình phải được thực hiện đầy đủ, không tự ý kéo dài hoặc rút ngắn. Đặc biệt, không được giết mổ hoặc thu hoạch trước thời điểm an toàn. Đối với thủy sản, việc kiểm soát thuốc, lượng sử dụng, thời gian dùng và thời điểm thu hoạch cần được thực hiện đồng bộ để bảo đảm an toàn sản phẩm và khả năng truy xuất lô nuôi.

Ghi chép đầy đủ để bảo đảm khả năng truy xuất

Bên cạnh sử dụng đúng, ghi chép và lưu trữ hồ sơ là một nội dung quan trọng trong quản lý kháng sinh. Theo nội dung hội nghị, hồ sơ cần tạo thành chuỗi liên kết giữa đơn thuốc, giao dịch bán hoặc cấp thuốc và nhật ký sử dụng.

Cụ thể, đơn thuốc phải thể hiện nội dung chỉ định và người kê; hồ sơ bán hoặc cấp thuốc cần có sản phẩm, số lượng và người nhận; quá trình sử dụng phải ghi ngày dùng, lượng dùng và người thực hiện. Các đơn, chứng từ và nhật ký được lưu trữ để phục vụ kiểm tra, đối chiếu và truy xuất.

Như vậy, việc chỉ lưu đơn thuốc mà thiếu thông tin về giao dịch và quá trình sử dụng sẽ khó bảo đảm khả năng truy xuất đầy đủ. Khi phát sinh vấn đề, dữ liệu cần giúp xác định thuốc nào được sử dụng, ở đâu, vào thời điểm nào và theo quyết định chuyên môn nào.

Tăng cường giám sát, xây dựng dữ liệu về kháng sinh

Cùng với ghi chép tại cơ sở, công tác giám sát được tổ chức từ cơ sở đến cơ quan quản lý. Cơ sở ghi nhận thông tin về đơn, lô thuốc, lượng sử dụng, thời gian ngừng thuốc và ngày thu hoạch. Địa phương thực hiện kiểm tra, tổng hợp, lấy mẫu và phản hồi; trong khi cấp trung ương phân tích xu hướng, đưa ra cảnh báo và điều chỉnh chính sách.

Trong đó, giám sát sử dụng kháng sinh và giám sát kháng thuốc có vai trò bổ trợ cho nhau. Dữ liệu sử dụng giúp xác định cơ sở đang dùng loại thuốc nào và với mục đích gì; trong khi giám sát kháng thuốc cho thấy mức độ nhạy cảm đang thay đổi như thế nào.

Từ lấy mẫu, xét nghiệm, phân tích đến cảnh báo, kết quả giám sát cần được chuyển hóa thành các hành động phù hợp như hỗ trợ, điều chỉnh hoặc xử lý. Các ưu tiên được đặt ra đến năm 2030 gồm đào tạo, kê đơn, dữ liệu, phòng thử nghiệm, giải pháp thay thế, kiểm tra và hỗ trợ.

Theo định hướng được trình bày tại hội nghị, việc quản lý đến năm 2030 cần được theo dõi thông qua kế hoạch, kinh phí, năng lực, kết quả xét nghiệm và hồ sơ tuân thủ. Lộ trình được chia thành các giai đoạn: năm 2026 tập trung vào phòng thử nghiệm và kế hoạch cấp tỉnh; giai đoạn 2027-2029 chú trọng đào tạo, giám sát và cơ sở dữ liệu; đến năm 2030 mở rộng năng lực và đánh giá mức độ tuân thủ.

Cách tiếp cận này hướng tới sử dụng thuốc kháng sinh hợp lý, an toàn và có trách nhiệm vì sức khỏe con người, động vật và cây trồng. Ba yêu cầu được đặt song song gồm nâng cao nhận thức, tăng cường giám sát và bảo đảm tuân thủ. Trong đó, quyết định sử dụng thuốc phải gắn với chẩn đoán, đơn thuốc và hồ sơ; đồng thời hình thành dữ liệu về sử dụng, kháng thuốc và cảnh báo theo rủi ro.

Về trách nhiệm, cơ sở nuôi phải sử dụng thuốc đúng mục đích, ghi chép đầy đủ và bảo đảm thời gian ngừng thuốc. Người kê đơn chịu trách nhiệm về chẩn đoán, lựa chọn thuốc, liều và liệu trình có căn cứ. Cơ sở bán thuốc phải bán đúng đơn, hướng dẫn rõ và lưu chứng từ. Cơ quan quản lý thực hiện hướng dẫn, giám sát, cảnh báo và hỗ trợ thực hiện.

Như vậy, trọng tâm của quản lý kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản không chỉ nằm ở yêu cầu dùng đúng thuốc, mà còn ở việc bảo đảm toàn bộ quyết định sử dụng có căn cứ, được thực hiện đúng và để lại đầy đủ dữ liệu có thể kiểm tra. Đây là nền tảng để kiểm soát sử dụng kháng sinh, theo dõi kháng thuốc, hạn chế nguy cơ tồn dư và nâng cao khả năng truy xuất trong sản xuất.

Lan Hương

Xem thêm:

Tăng cường quản lý, sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản

Bộ Nông nghiệp và Môi trường bãi bỏ 4 thủ tục về thuốc thú y chứa chất ma túy, tiền chất