[Chăn nuôi Việt Nam] – Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và tiêu chuẩn sản xuất ngày càng khắt khe, ngành chăn nuôi Việt Nam bước vào năm 2026 với yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu toàn diện theo chuỗi giá trị hiện đại. Quá trình chuyển đổi này không chỉ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn hướng tới phát triển bền vững và ổn định sinh kế cho hàng triệu nông hộ.

Chuỗi giá trị làm nên sức mạnh của các cường quốc chăn nuôi

Bối cảnh kinh tế – chính trị toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gia tăng, kéo theo sự điều chỉnh mạnh mẽ về chính sách thương mại, thuế quan và kiểm soát chuỗi cung ứng. Đặc biệt, các biện pháp phòng vệ thương mại của Hoa Kỳ thời gian qua có xu hướng gia tăng nhằm bảo hộ sản xuất trong nước, kiểm soát thâm hụt thương mại và tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng “thân thiện”.

Trong khi đó, xung đột kéo dài tại Trung Đông – khu vực tập trung nhiều tuyến vận tải biển chiến lược và nguồn cung năng lượng lớn của thế giới tiếp tục gây tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nguồn cung thịt toàn cầu năm 2025 vẫn duy trì ở mức cao, đặc biệt tại các quốc gia có lợi thế về quy mô sản xuất và công nghệ như Hoa Kỳ, Brazil và Nga.

Tại Hoa Kỳ, năm 2025 xuất khẩu thịt gà ước đạt khoảng 3,3-3,4 triệu tấn, thịt lợn khoảng 3,0 triệu tấn và thịt bò 1,2-1,3 triệu tấn. Mô hình sản xuất tích hợp theo chuỗi khép kín giúp quốc gia này duy trì lợi thế về năng suất và kiểm soát chi phí.

Brazil tiếp tục giữ vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu thịt bò và thịt gia cầm. Năm 2025, xuất khẩu thịt bò ước đạt 2,7-2,9 triệu tấn, thịt gà 4,8- 5,0 triệu tấn và thịt lợn 1,4-1,5 triệu tấn. Lợi thế về diện tích chăn thả, nguồn nguyên liệu thức ăn dồi dào và tỷ giá thuận lợi giúp Brazil duy trì khả năng cạnh tranh cao.

 Nga cũng đẩy mạnh chiến lược tự chủ thực phẩm và mở rộng xuất khẩu, với sản lượng xuất khẩu năm 2025 ước đạt khoảng 0,4-0,5 triệu tấn thịt gia cầm và 0,3-0,4 triệu tấn thịt lợn, đồng thời tăng cường hiện diện tại thị trường Trung Đông và châu Á. Trong khi đó, Trung Quốc vẫn là quốc gia sản xuất và tiêu thụ thịt lớn nhất thế giới.

Sản lượng thịt lợn năm 2025 ước đạt trên 55 triệu tấn. Tuy nhiên, xuất khẩu thịt của nước này vẫn ở mức khiêm tốn (khoảng 0,2 triệu tấn). Dù có thời điểm cung vượt cầu đối với thịt lợn, Trung Quốc vẫn duy trì nhập khẩu một số sản phẩm chăn nuôi nhằm cân đối thị trường nội địa (Nguồn: USDA, FAO).

Các dự báo cho thấy, nguồn cung thịt toàn cầu tiếp tục ở mức cao, trong khi cạnh tranh ngày càng gay gắt về giá thành, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát thải. Xu hướng chăn nuôi thế giới đang chuyển mạnh sang mô hình quy mô lớn – công nghệ cao – xanh và bền vững, đảm bảo an toàn thực phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam phải nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, chủ động một phần nguyên liệu TĂCN và phát triển chuỗi giá trị hiện đại, nhằm thích ứng với bối cảnh kinh tế toàn cầu giai đoạn 2025-2026.

Chuỗi giá trị ngành chăn nuôi đang tái cấu trúc mạnh mẽ

Ngành chăn nuôi hiện đóng góp 25-28% giá trị sản xuất nông nghiệp và khoảng 5% GDP, khẳng định vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh thực phẩm và tăng trưởng nông nghiệp. Đây cũng là nguồn sinh kế quan trọng của hàng triệu hộ nông dân. Trong tổng số khoảng 14-15 triệu hộ nông dân, phần lớn vẫn tham gia chăn nuôi quy mô nhỏ hoặc vừa, coi đây là nguồn thu nhập chính hoặc bổ sung.

Chăn nuôi lợn công nghệ cao tại Công ty Cổ phần BAF Việt Nam

Theo số liệu của Cục Chăn nuôi và Thú y, năm 2025 tổng đàn lợn cả nước ước đạt 31,4 triệu con, sản lượng thịt lợn khoảng 5,39 triệu tấn, tăng 3,9% so với năm 2024. Riêng 29 doanh nghiệp chăn nuôi lợn lớn đang sở hữu khoảng 9,58 triệu con, chiếm 30,5% tổng đàn lợn cả nước. Trong đó, đàn nái khoảng 1 triệu con, chiếm 31,8% tổng đàn nái. Năm 2025, các doanh nghiệp này ước xuất chuồng 25,74 triệu con, tương đương 44,4% tổng sản lượng lợn xuất chuồng của cả nước. Quy mô đàn gia cầm tăng từ 512,7 triệu con năm 2020 lên khoảng 584,9 triệu con năm 2025. Trong khi đó, đàn trâu còn khoảng 1,95 triệu con (giảm bình quân 3,63%/năm), đàn bò khoảng 6,14 triệu con (giảm 1,02%/năm).

Cơ cấu sản xuất ngành chăn nuôi đang chuyển dịch rõ rệt theo hướng trang trại và công nghiệp, chiếm trên 45% tổng đàn và hơn 60% sản lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng công nghệ và nâng cao an toàn sinh học.

Xu hướng chăn nuôi công nghiệp, hữu cơ và chuỗi liên kết khép kín ngày càng rõ nét. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư toàn bộ chuỗi từ con giống – thức ăn – chăn nuôi – giết mổ – chế biến – phân phối, góp phần giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp lớn như C.P. Việt Nam, Dabaco Việt Nam, Masan MEATLife, GREENFEED, De Heus, Mavin đang xây dựng hệ thống sản xuất tích hợp, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm cung cấp con giống, thức ăn, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm.

Trong đó, Masan MEATLife phát triển chuỗi thịt có thương hiệu từ trang trại đến bàn ăn với các sản phẩm thịt mát và thịt chế biến, kết hợp hệ thống phân phối hiện đại. Dabaco Việt Nam xây dựng mô hình sản xuất tích hợp từ TĂCN, con giống, chăn nuôi đến chế biến thực phẩm nhằm kiểm soát chi phí và đảm bảo chất lượng.

Gần đây, Tập đoàn De Heus và Tập đoàn Hùng Nhơn đã ký kết hợp tác chiến lược phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp khép kín tại Việt Nam. Hai bên dự kiến mở rộng các dự án tại Tây Ninh và Gia Lai với tổng vốn đầu tư gần 18.300 tỷ đồng cho giai đoạn 2026-2036. Sau khi hoàn thiện hệ thống, chuỗi liên kết Hùng Nhơn – De Heus dự kiến đạt doanh thu gần 2 tỷ USD mỗi năm, đồng thời hình thành vùng nguyên liệu sạch, an toàn dịch bệnh và các nhà máy thức ăn chăn nuôi đạt chuẩn quốc tế.

Việc phát triển chuỗi giá trị giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn thực phẩm và ổn định đầu ra cho người chăn nuôi, qua đó nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm chăn nuôi Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Tuy nhiên, hiện nay khoảng 30-35% sản lượng thịt vẫn đến từ chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, phân tán và khó kiểm soát dịch bệnh. Dự báo đến năm 2030, tỷ lệ này sẽ giảm còn khoảng 25% do yêu cầu kỹ thuật và các quy định mới của Luật Chăn nuôi. Điều này cho thấy, ngành chăn nuôi cần tái cơ cấu mạnh mẽ theo chuỗi giá trị hiện đại và bền vững, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với xu hướng phát triển mới của thế giới.

Những nút thắt cần tháo gỡ

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, ngành chăn nuôi vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Hội nhập sâu rộng thông qua các FTA mở ra cơ hội lớn nhưng cũng làm gia tăng cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu giá rẻ. Cơ cấu sản xuất vẫn còn nhiều hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, năng suất thấp. Chẳng hạn, năng suất lợn nái tại Việt Nam chỉ đạt 18-20 con cai sữa/nái/năm, trong khi ở Hoa Kỳ, Trung Quốc hay Thái Lan đạt 24-28 con.

Chi phí sản xuất cũng ở mức cao do phụ thuộc lớn vào nguyên liệu TĂCN nhập khẩu như ngô và khô dầu đậu tương.Bên cạnh đó, việc tiếp cận đất đai để phát triển vùng chăn nuôi tập trung còn khó khăn; hạ tầng logistics, vận chuyển và chuỗi lạnh chưa đồng bộ, làm gia tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Khâu giết mổ, chế biến và bảo quản lạnh cũng chưa phát triển tương xứng, khiến tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thị trường thịt tươi truyền thống.

 Theo đại diện C.P. Việt Nam, xu hướng chăn nuôi đang chuyển dịch mạnh từ mô hình hộ nhỏ lẻ sang trang trại và chuỗi liên kết Feed – Farm – Food. Mô hình này giúp kiểm soát dịch bệnh tốt hơn, nâng cao chất lượng sản phẩm và ổn định thu nhập cho người chăn nuôi. Từ thực tiễn sản xuất, doanh nghiệp cho rằng, chăn nuôi ATSH và phát triển chuỗi liên kết là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát dịch bệnh và giảm rủi ro ngành. C.P. Việt Nam kiến nghị thúc đẩy chuyển đổi số toàn ngành, xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về chăn nuôi nhằm theo dõi tổng đàn, dự báo cung cầu và cảnh báo rủi ro thị trường. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi sản xuất khép kín và chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm chăn nuôi.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Minh – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần BAF Việt Nam cho rằng, chuỗi giá trị ngành chăn nuôi lợn đang dần định hình theo mô hình thức ăn – trang trại – giết mổ – chế biến – bán lẻ. Trong chuỗi này, khâu giết mổ và chế biến đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị sản phẩm. Vì vậy, cần phát triển các tổ hợp giết mổ và chế biến hiện đại, từng bước thay thế các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ hiện nay.

Hà Ngân