Viêm túi Bursa (IBD, hay còn gọi là bệnh Gumboro) là một trong những tác nhân chính làm sụt giảm hệ thống phòng vệ của gà và kết quả dẫn đến: gà bệnh có năng suất kém, chi phí thức ăn tăng lên, tỉ lệ loại thải tăng cùng với lợi nhuận cuối cùng thấp. Bệnh này do một vi-rút có sức đề kháng rất cao gây ra, gọi là vi-rút viêm túi Bursa (IBDV) và đang lây lan khắp nơi trên thế giới, nhất là khu vực Đông Nam Á.

Một khảo sát về thiệt hại kinh tế trong các ổ dịch IBD trung bình ở đàn gà thịt được thực hiện cách đây hơn hai mươi năm ở Tây Âu cho thấy: ở những đàn bị nhiễm bệnh, phần lợi nhuận cuối cùng thấp hơn 14% so với đàn khỏe mạnh (McIlroy và cộng sự, 1989).

Đó là lý do vì sao nên thực hiện một chương trình phòng ngừa thích hợp kết hợp với biện pháp an toàn sinh học chặt chẽ trong trại.

CHIẾN LƯỢC CHỦNG NGỪA

Chương trình chủng ngừa tại nhà máy ấp được xem là bước đổi mới đột phá trong quy trình chủng ngừa của đàn gà, với các lợi ích được Gardin tổng hợp vào năm 2008 như sau:

• Chất lượng chủng ngừa ổn định hơn nhờ vào các thiết bị tiên tiến nhất có thể phân liều, điều chỉnh và kiểm tra thường xuyên;
• Quản lý đội ngũ nhân viên giới hạn trong một nơi quy định sẽ dễ dàng hơn (thông qua huấn luyện, giám sát và hỗ trợ), so với phải quản lý cả trăm người chăn nuôi trong vùng;
• Gà ít bị stress hơn: khi gà vừa nở hoặc tiêm trong trứng chỉ cần một lần tiêm chứa nhiều vắc-xin, thay vì sử dụng phương pháp pha nước uống, phải tạo cơn khát cho gà ngay cả trong điều kiện khí hậu khó khăn;
• Sự xuất hiện của các công nghệ tiên tiến cho phép việc tiêm phòng được tiến hành sớm hơn, ngay cả khi hàm lượng kháng thể mẹ truyền (MDA) đang cao. Trong thật tế, sự tương tác giữa MDA và vi-rút IBD trong vắc-xin sống nhược độc thông thường sẽ bị trung hòa rất nhanh khi được cấp vào cơ thể quá sớm.

Hiện nay, vắc-xin được sản xuất theo công nghệ mới đã xuất hiện trên thị trường, và thường được dùng trong nhà máy ấp nhờ đặc điểm không bị ảnh hưởng của kháng thể mẹ truyền. Đối với bệnh IBD, có hai loại vắc-xin là: vắc-xin kết hợp với phức hợp miễn dịch và vắc-xin tái tổ hợp với vector HVT. Nhiều công ty thuốc thú y đã giới thiệu nhiều loại vắc-xin xoay quanh hai loại này.

KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ PHỨC HỢP MIỄN DỊCH

Công nghệ phức hợp miễn dịch sẽ sử dụng một vi-rút IBD có gắn thêm kháng thể đặc hiệu, được gọi là “phức hợp miễn dịch”. Về cơ bản, vắc-xin này có khả năng phóng thích vi-rút không bị trung hòa bởi hàm lượng cao kháng thể mẹ truyền trong máu, do đó, sự nhân lên của vi-rút trong vắc-xin không gặp trở ngại gì trong cơ thể gà con. Vì thế, vắc-xin này hoàn toàn kích thích mạnh mẽ hệ thống miễn dịch ở mỗi gà chủng ngừa. Việc phóng thích vi-rút trong vắc-xin nhanh hay chậm phụ thuộc vào hàm lượng kháng thể mẹ truyền đang có trong mỗi cơ thể gà con là thấp hay cao.

KỸ THUẬT TÁI TỔ HỢP

Vắc-xin sống tái tổ hợp IBD sử dụng một vi-rút khác để làm vi-rút mang (vector) để gắn một đoạn protein thích hợp của IBDV có khả năng kích thích hệ miễn dịch. Trong toàn bộ vi-rút IBD, phần protein bề mặt có tên VP2 được xem là phần quan trọng nhất trong việc kích hoạt các phản ứng bảo vệ hữu hiệu, do đó, không cần thiết phải sử dụng hết cả vi-rút IBD để kích thích hệ miễn dịch mà chỉ cần một đoạn gien thích hợp của IBDV. Chính vì vậy, các nhà khoa học đã tách protein VP2 trên bề mặt của IBDV và gắn vào vi-rút vector HVT (Herpes Virus of Turkey). Sau đó, vi-rút tái tổ hợp mới này được dùng làm vắc-xin dưới dạng trung gian tế bào và bảo quản trong nitrogen lỏng. Loại vắc-xin này được giới thiệu với ưu điểm tránh được sự trung hòa của MDA. Phương thức kích hoạt hệ thống phòng vệ của vắc-xin tái tổ hợp vẫn đang được nghiên cứu kỹ hơn để nắm rõ hoàn toàn các ưu nhược điểm của nó. Nhưng một điều chắc chắn: khả năng kích hoạt hệ miễn dịch phụ thuộc vào sự di chuyển của vi-rút HVT để tạo ra một số chu kỳ nhiễm vi-rút vào máu trước khi xuất hiện các phản ứng bảo hộ đáng kể.

LỰA CHỌN NHƯ THẾ NÀO?

Vắc-xin phức hợp miễn dịch và vắc-xin tái tổ hợp đều được dùng qua đường tiêm, do đó, quá trình sản xuất hai loại vắc-xin này phải tuân theo một tiêu chuẩn đặc biệt để đảm bảo sự vô trùng. Và với hàng triệu liều được sử dụng trong mỗi năm trên thế giới là minh chứng rõ ràng nhất về độ an toàn của hai loại vắc-xin này.

Để xem xét hiệu quả và khả năng bảo hộ trước các bệnh có liên quan, khá nhiều thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện được kiểm soát và cả trong môi trường nuôi thực tế. Kết quả đều cho thấy: vắc-xin phức hợp miễn dịch tạo ra khả năng bảo vệ túi Bursa mạnh mẽ, hiệu quả và lâu dài hơn khi so với vắc-xin tái tổ hợp (Penzes et al., 2008; Sesti et al., 2011). Điều này là do:

• Khả năng thích ứng của phức hợp miễn dịch trong mọi hàm lượng MDA đang có trong cơ thể gà con mới nở;
• Thời gian gắn kết lâu dài của các vi-rút trong vắc-xin phức hợp miễn dịch trên thụ thể túi Bursa, bằng cách này, các vi-rút gây bệnh hoàn toàn không có khả năng xâm nhiễm vào tế bào để gây bệnh cho gà.

KẾT LUẬN

Bảng dưới đây sẽ tóm tắt các đặc điểm chính của mỗi công nghệ:

Nguồn: CEVA