[Chăn nuôi Việt Nam] – Sáng 25/12, tại Hưng Yên, Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam, phối hợp cùng Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương (Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức thử nghiệm công cường độc nhằm đánh giá khả năng bảo hộ chéo của vaccine dịch tả lợn châu Phi AVAC ASF LIVE. Nghiên cứu này được triển khai với sự tham gia và giám sát của cơ quan thú y, cùng các nhà khoa học đến từ các tổ chức quốc tế, trường đại học và đại diện báo chí.

Trong bối cảnh Dịch tả lợn châu Phi (ASF) vẫn là thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi lợn Việt Nam, thử nghiệm công cường độc không chỉ mang ý nghĩa khoa học quan trọng trong việc kiểm chứng hiệu lực vaccine, mà còn có giá trị thực tiễn cao, góp phần cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy cho công tác quản lý dịch bệnh và định hướng giải pháp phòng chống ASF bền vững trong thời gian tới.

Đánh giá hiệu quả bảo hộ của vaccine AVAC ASF LIVE trước biến chủng lai genotype I/II

Theo TS. Nguyễn Văn Điệp, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam, thử nghiệm công cường độc được AVAC triển khai với sự tham gia của nhiều đơn vị nghiên cứu khác nhau nhằm bảo đảm tính khách quan và minh bạch của dữ liệu khoa học. Các chuyên gia, nhà nghiên cứu thực hiện dự án đến từ 8 đơn vị, bao gồm Trung tâm nghiên cứu và phát triển vaccine của AVAC, Trung tâm chẩn đoán Thú y quốc gia Việt Nam, Trung tâm Quốc gia về Bệnh Động vật Ngoại lai Canada (là một trong 7 phòng thí nghiệm tham chiếu về dịch tả lợn châu Phi của tổ chức Thú y thế giới), Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Cần Thơ, Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam.

TS. Nguyễn Văn Điệp, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam

Thí nghiệm công cường độc (thử thách) là phương pháp đưa trực tiếp virus có độc lực cao vào cơ thể lợn thông qua đường tiêm hoặc đường uống. Trong thử nghiệm này, đàn lợn được chia thành hai nhóm chính, gồm nhóm đã được tiêm vaccine và nhóm không tiêm vaccine.

Nếu vaccine có khả năng bảo hộ, lợn được tiêm sẽ không phát bệnh sau khi tiếp nhận virus độc lực cao, trong khi lợn không tiêm vaccine sẽ mắc bệnh và tử vong. Sự khác biệt này cho phép đánh giá rõ ràng và trực tiếp hiệu quả bảo hộ của vaccine.

Mục tiêu của thử nghiệm công cường độc lần này là đánh giá khả năng bảo hộ chéo của vaccine thương mại AVAC ASF LIVE đối với biến chủng lai giữa genotype 1 và genotype 2 của virus ASF. Đây là biến chủng đã xuất hiện từ cuối năm 2023 và đang có xu hướng gia tăng tỷ lệ lưu hành, làm dấy lên những lo ngại về hiệu quả bảo hộ của các vaccine hiện có.

Theo TS. Nguyễn Văn Điệp, các nghiên cứu trước đây cho thấy vaccine AVAC ASF LIVE bảo hộ tốt đối với genotype 2, là chủng lưu hành chính tại Việt Nam từ năm 2019, ngay cả khi công cường độc ở liều rất cao.

Tuy nhiên, với biến chủng lai genotype 1 và 2, hiệu quả bảo hộ giảm rõ rệt khi áp dụng liều công cường độc cao, điều này phản ánh đúng những thách thức thực tế do sự biến đổi di truyền của virus ASF.

Thí nghiệm công cường độc được tiến hành bằng cách đưa virus ASF độc lực cao, chủng lai genotype I/II vào 32 con lợn

Trên cơ sở đánh giá điều kiện lây nhiễm thực tế trong sản xuất chăn nuôi, AVAC nhận thấy áp lực virus xâm nhập vào trang trại thường ở mức thấp hoặc trung bình, thấp hơn nhiều so với liều công cường độc cao trong phòng thí nghiệm.

Vì vậy, để đánh giá chính xác vai trò của vaccine trong các kịch bản lây nhiễm thực tế, AVAC đã tiến hành thử nghiệm công cường độc với liều thấp hơn, dao động từ 20 đến 2.000 HAD50, thông qua cả đường tiêm và đường uống, trên tổng số 32 con lợn. Theo TS. Điệp, nghiên cứu được theo dõi ít nhất trong 94 ngày, trong đó ngày thứ 49 tiến hành công cường độc để đánh giá đầy đủ mức độ bảo hộ của vaccine trước thách thức từ chủng lai I/II.

Bài toán bảo hộ trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi bùng phát

Trước sự xuất hiện của biến chủng mới, AVAC đã chủ động triển khai song song hai chiến lược. Thứ nhất là tiếp tục đánh giá khả năng bảo hộ chéo của vaccine thương mại hiện tại đối với các chủng lai, đồng thời thu thập và phân tích hàng chục mẫu virus genotype 1 và 2 nhằm làm rõ bức tranh dịch tễ và tỷ lệ bảo hộ thực tế. Thứ hai là phát triển vaccine thế hệ mới dựa trên nền tảng biến chủng lai genotype 1 và 2.

Theo kế hoạch, AVAC kỳ vọng có thể đưa ra một vaccine mới trong năm 2026, vừa bảo hộ hiệu quả với biến chủng lai, vừa duy trì khả năng bảo hộ chéo với genotype 2 đang lưu hành. TS. Nguyễn Văn Điệp nhấn mạnh rằng, vaccine đóng vai trò như một “hàng rào sinh học”, giúp giảm xác suất hình thành ổ dịch, hạn chế sự lây lan trong khu vực và từ đó giảm thiệt hại cho người chăn nuôi. Đây chính là giá trị cốt lõi và thực tiễn của vaccine ASF trong bối cảnh dịch bệnh hiện nay.

TS. Nguyễn Văn Điệp giới thiệu về lô vắc xin xuất khẩu sang Philippines

AVAC ASF LIVE Được cấp phép lưu hành từ tháng 7/2022 bởi Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tính đến nay, gần 1 triệu liều vaccine AVAC ASF LIVE đã được xuất khẩu sang nhiều quốc gia, trong đó Philippines là thị trường lớn nhất với khoảng hơn 800.000 liều, bao gồm lô đầu tiên 300.000 liều được nhập khẩu và sử dụng từ tháng 7/2023 và lô gần nhất 340.000 liều xuất khẩu vào tháng 9/2025 theo đơn đặt hàng của Chính phủ Philippines.

Bên cạnh đó, Indonesia đã chính thức cho lưu hành vaccine với lô xuất khẩu ban đầu 120.000 liều, trong khi Nigeria tiếp nhận khoảng 5.000 liều phục vụ thử nghiệm và đăng ký lưu hành.

Việc AVAC ASF LIVE được nhiều quốc gia lựa chọn và sử dụng với số lượng lớn cho thấy vaccine này không chỉ đạt yêu cầu về mặt khoa học và quản lý, mà còn có tính ứng dụng cao trong thực tiễn phòng chống dịch tả lợn châu Phi ở quy mô khu vực và quốc tế.

Các báo cáo từ nhà sản xuất và kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy vaccine AVAC ASF LIVE bảo hộ hiệu quả đối với virus dịch tả lợn châu Phi thuộc genotype II, là chủng virus đã và đang lưu hành chủ yếu tại Việt Nam trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, trong bối cảnh virus ASF liên tục biến đổi và xuất hiện các biến chủng lai hoặc khác genotype, đòi hỏi phải có thêm dữ liệu thực nghiệm và theo dõi dài hạn để làm rõ hiệu quả bảo hộ trong các kịch bản dịch tễ khác nhau.

Biến chủng ASF mới đặt ra yêu cầu đánh giá lại vaccine

TS. Đinh Xuân Phát, Khoa Khoa học Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM

Theo TS. Đinh Xuân Phát, Khoa Khoa học Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, dịch tả lợn châu Phi hiện vẫn là một trong những bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng nhất đối với ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam. Trong bối cảnh đó, ông đánh giá cao những nỗ lực của các doanh nghiệp nghiên cứu và sản xuất vaccine nhằm tạo ra các giải pháp chủ động phòng bệnh, trong đó có vaccine AVAC ASF LIVE genotype II do AVAC phát triển.

TS. Đinh Xuân Phát cho biết ông đặc biệt ghi nhận việc AVAC không chỉ tiến hành các thử nghiệm trong điều kiện phòng thí nghiệm, mà còn triển khai các nghiên cứu và đánh giá trên thực địa. Đây là yếu tố quan trọng để chứng minh hiệu quả thực tiễn của vaccine.

Tuy nhiên, theo ông, vaccine ASF hiện nay vẫn chưa được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam, một phần do người chăn nuôi và doanh nghiệp sản xuất heo còn cần thêm các bằng chứng khoa học có sức thuyết phục cao hơn, đặc biệt là các dữ liệu thu trong điều kiện chăn nuôi thực tế.

Bên cạnh đó, TS. Đinh Xuân Phát đánh giá việc AVAC xuất khẩu vaccine ra thị trường quốc tế là một tín hiệu rất tích cực. Theo ông, nếu vaccine đã được các quốc gia khác có ngành chăn nuôi lợn tương đồng chấp nhận và sử dụng, thì đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam xem xét, đánh giá một cách cởi mở và khoa học hơn đối với sản phẩm vaccine trong nước.

Liên quan đến các biến chủng mới của virus ASF, TS. Đinh Xuân Phát cho biết sự xuất hiện của các chủng lai giữa genotype 1 và genotype 2 đang đặt ra thách thức mới cho ngành chăn nuôi lợn. Ông đánh giá cao việc AVAC sớm tiến hành đánh giá khả năng bảo hộ của vaccine hiện tại đối với các biến chủng lai này, đồng thời thể hiện sự minh bạch khoa học khi thừa nhận rằng vaccine có những hạn chế trong điều kiện áp lực nhiễm virus cao.

Theo TS. Đinh Xuân Phát, thử nghiệm công cường độc mà AVAC đang triển khai, với cả hai đường lây nhiễm là đường tiêm và đường uống, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn rất lớn. Đặc biệt, mô phỏng đường lây nhiễm qua thức ăn và nước uống giúp phản ánh sát hơn điều kiện lây truyền trong chăn nuôi thực tế. Kết quả của những thử nghiệm này, nếu tích cực, sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng để đánh giá vai trò của vaccine trong việc giảm nguy cơ hình thành ổ dịch, hạn chế lây lan và giảm thiệt hại cho người chăn nuôi.

HÀ MY

Đọc thêm: 

An toàn sinh học trong chăn nuôi và giải pháp chẩn đoán ASF

Phong Châu (Phú Thọ): Tiên phong sử dụng vaccine AVAC ASF LIVE, người nuôi lợn trụ vững với nghề

Phú Thọ tổng kết công tác phòng, chống dịch tả lợn châu Phi năm 2025