Theo báo cáo từ One Health Zoonoses 2024 của EFSA và ECDC cho thấy các bệnh lây truyền qua thực phẩm tiếp tục gây sức ép lớn đối với hệ thống thú y và chăn nuôi châu Âu, đặc biệt khi tỷ lệ nhiễm khuẩn Listeria nặng gia tăng và tình trạng Salmonella trong gia cầm chưa được kiểm soát như kỳ vọng.

Trong đó, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn cùng dân số già hóa được đánh giá là nguyên nhân góp phần làm tăng số ca mắc Listeria nghiêm trọng tại nhiều nước châu Âu. Đây là nội dung chính trong Báo cáo về Thú y và bệnh lây truyền từ động vật theo cách tiếp cận sức khỏe toàn diện (One Health Zoonoses) do Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) và Trung tâm Phòng ngừa & Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC) công bố ngày 9/12.

Theo báo cáo, mỗi năm có hàng nghìn người mắc bệnh do tiêu thụ thực phẩm nhiễm khuẩn, chủ yếu từ thịt, trứng và các sản phẩm ăn liền. Dù hệ thống an toàn thực phẩm của EU được đánh giá ở mức cao, bệnh lây qua thực phẩm vẫn xuất hiện ở mọi nhóm tuổi và tiếp tục gây ảnh hưởng lớn đến y tế công cộng.

Mỗi năm có hàng nghìn người mắc bệnh sau khi tiêu thụ thực phẩm nhiễm khuẩn. Ảnh: st

Listeria là tác nhân gây bệnh nặng nhất trong nhóm vi khuẩn lây truyền qua thực phẩm

Năm 2024, Listeria được ghi nhận là nguyên nhân gây tỷ lệ nhập viện và tử vong cao nhất. Khoảng 70% ca mắc phải điều trị tại bệnh viện và cứ 12 ca lại có một ca tử vong. Việc gia tăng các ca nhiễm gần đây được liên hệ với thói quen sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và quy trình bảo quản, xử lý thực phẩm chưa đúng cách.

Mặc dù tỷ lệ mẫu thực phẩm vượt ngưỡng an toàn EU đối với Listeria monocytogenes chỉ dao động 0–3%, một số sản phẩm như xúc xích lên men có nguy cơ cao hơn. EFSA cảnh báo cần duy trì kiểm soát nghiêm ngặt tại các cơ sở sản xuất thực phẩm có nguồn gốc động vật.

Salmonella, thách thức kéo dài đối với ngành gia cầm EU

Bên cạnh Listeria, Salmonella và Campylobacter tiếp tục là hai tác nhân phổ biến nhất gây nhiễm khuẩn qua thực phẩm ở châu Âu, trong đó gia cầm và trứng là nguồn lây chủ yếu.

Báo cáo nêu rõ, trong thập kỷ qua, tỷ lệ đàn gà giống và gà tây dương tính với Salmonella đã tăng đáng kể, gây sức ép lên hoạt động chăn nuôi, thú y và kiểm dịch động vật. Năm 2024, chỉ có 14 quốc gia thành viên EU đạt mục tiêu giảm Salmonella trong gia cầm, thấp hơn so với kỳ vọng.

Ông Frank Verdonck, đại diện EFSA, cho rằng kết quả này phản ánh yêu cầu cấp thiết về phối hợp giữa người chăn nuôi, nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi, cơ quan thú y và ngành công nghiệp chế biến nhằm giảm khuẩn Salmonella trong toàn chuỗi.

EFSA và ECDC nhấn mạnh vai trò của công nghệ giải trình tự toàn bộ bộ gene (WGS) trong giám sát dịch tễ, giúp cơ quan thú y và an toàn thực phẩm châu Âu nhanh chóng phát hiện nguồn lây và điều tra các đợt bùng phát.

Các cơ quan chuyên môn khuyến cáo việc kiểm soát vi khuẩn lây truyền qua thực phẩm cần được thực hiện đồng bộ từ chăn nuôi, giết mổ, chế biến, phân phối – tiêu dùng, trong đó gồm:

Quản lý chặt chẽ vệ sinh chuồng trại và thức ăn chăn nuôi, giám sát định kỳ Salmonella và Campylobacter tại trại giống, áp dụng biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi gia cầm, kiểm soát nhiệt độ và quy trình chế biến đối với sản phẩm thịt, trứng.

Dù mức độ kiểm soát ở khâu sản xuất ngày càng chặt chẽ, phần lớn bệnh lây truyền qua thực phẩm vẫn có thể phòng tránh nếu người tiêu dùng tuân thủ nguyên tắc an toàn: bảo quản lạnh dưới 5°C, dùng thực phẩm đúng hạn, nấu chín kỹ thịt  cũng như gia cầm, rửa tay và bề mặt dụng cụ, tránh lẫn chéo giữa thực phẩm sống và thực phẩm chín.

Các nhóm có nguy cơ cao, bao gồm người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch, được khuyến cáo hạn chế dùng sản phẩm ăn liền và sữa chưa tiệt trùng.

Báo cáo của EFSA và ECDC một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc phối hợp liên ngành trong thú y, an toàn thực phẩm và y tế công cộng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước các bệnh lây truyền qua thực phẩm có nguồn gốc động vật.

C.A