[Chăn nuôi Việt Nam] –  Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc liên hoàn đối với thương mại nông nghiệp, năng lượng và vận tải biển toàn cầu. Đối với ngành thức ăn chăn nuôi, lĩnh vực phụ thuộc mạnh vào chuỗi cung ứng nguyên liệu và phụ gia dinh dưỡng xuyên lục địa cho thấy những gián đoạn này đang làm gia tăng chi phí sản xuất, gây thiếu hụt nguyên liệu và đặt ra rủi ro đối với an ninh lương thực tại nhiều quốc gia.

 

Chuỗi cung ứng toàn cầu chịu sức ép từ xung đột

 

Từ cuối năm 2023 đến nay, xung đột leo thang tại Trung Đông đã gây ra sự gián đoạn đáng kể đối với hệ thống vận tải biển và thương mại nông nghiệp quốc tế. Những căng thẳng liên quan đến các tuyến hàng hải chiến lược như Biển Đỏ, Bab el-Mandeb và eo biển Hormuz đã khiến chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là chuỗi cung ứng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và phụ gia dinh dưỡng, đối mặt với nhiều rủi ro chưa từng có.

 

Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của sự gián đoạn là lưu lượng vận tải qua kênh đào Suez giảm mạnh. Theo nhiều thống kê, lưu lượng tàu qua tuyến đường này đã giảm từ 49% đến 66%, buộc nhiều hãng vận tải phải chuyển hướng tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Sự thay đổi tuyến đường này không chỉ kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 10–14 ngày mà còn làm gia tăng đáng kể chi phí logistics.

 

Cùng với đó, giá cước container vận chuyển từ châu Á sang châu Âu đã tăng mạnh, từ mức khoảng 1.148 USD/container lên tới 4.000–6.000 USD/container, tương đương mức tăng 250–500%. Trong khi đó, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu vận tải cũng tăng vọt, từ khoảng 0,01% giá trị tàu lên gần 1%.

 

Song song với chi phí vận tải, giá năng lượng cũng chịu tác động lớn từ xung đột. Giá dầu có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng, kéo theo chi phí sản xuất, chế biến và vận chuyển nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tăng mạnh. Đây là yếu tố quan trọng bởi ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi phụ thuộc nhiều vào năng lượng trong các khâu nghiền, ép, sấy và vận chuyển.

 

Một tàu hàng đi qua kênh đào Suez, hướng đến Biển Đỏ – Ảnh: EPA

 

Vai trò chiến lược của các tuyến vận tải tại Trung Đông

 

Sự gián đoạn hiện nay đặc biệt nghiêm trọng bởi nó xảy ra tại hai trong số những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới: Bab el-Mandeb – Biển Đỏ và eo biển Hormuz.

 

Tuyến Bab el-Mandeb kết nối Ấn Độ Dương với Biển Đỏ và kênh đào Suez, đóng vai trò như cửa ngõ vận chuyển giữa châu Á và châu Âu. Khoảng 15% tổng thương mại hàng hải toàn cầu và gần 30% lượng container thế giới đi qua khu vực này. Đây cũng là tuyến vận chuyển chính đối với nhiều loại nguyên liệu quan trọng cho ngành thức ăn chăn nuôi như ngũ cốc, vitamin, axit amin và các phụ gia dinh dưỡng từ châu Á sang châu Âu và Trung Đông.

 

Trong khi đó, eo biển Hormuz lại giữ vai trò then chốt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và 22% thương mại khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới được vận chuyển qua khu vực này. Đồng thời, đây cũng là tuyến nhập khẩu chính đối với nhiều loại ngũ cốc và nguyên liệu thức ăn chăn nuôi của các quốc gia Trung Đông.

 

Khi các tuyến vận tải chiến lược này bị gián đoạn, tác động không chỉ dừng lại ở lĩnh vực logistics mà còn lan rộng đến chuỗi cung ứng thực phẩm và chăn nuôi toàn cầu.

 

Khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu

 

Trung Đông là một trong những khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu lương thực và nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Khu vực này hiện là thị trường nhập khẩu lúa mì và gạo lớn nhất thế giới, đồng thời đứng thứ hai toàn cầu về nhập khẩu ngô.

 

Ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Trung Đông và châu Phi mỗi năm đạt khoảng 75 triệu tấn, chiếm gần 5,9% sản lượng thức ăn hỗn hợp toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn nguyên liệu sản xuất như ngô, đậu nành, lúa mì và các phụ gia dinh dưỡng đều phải nhập khẩu bằng đường biển.

 

Một số thị trường tiêu thụ thức ăn chăn nuôi lớn trong khu vực gồm:

 

• Thổ Nhĩ Kỳ: khoảng 14 triệu tấn/năm
• Iran: khoảng 13 triệu tấn/năm
•  Saudi Arabia: khoảng 9,1 triệu tấn/năm
•  Iraq: khoảng 5,1 triệu tấn/năm
• UAE: khoảng 3,2 triệu tấn/năm

 

Sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu khiến các quốc gia này dễ bị tổn thương khi chuỗi cung ứng quốc tế bị gián đoạn.

 

Gián đoạn nguồn cung nguyên liệu thức ăn chăn nuôi

 

Một trong những hệ quả trực tiếp của xung đột là tình trạng tắc nghẽn nguồn cung nguyên liệu thức ăn chăn nuôi.

 

Việc gián đoạn các tuyến vận tải biển khiến hoạt động nhập khẩu ngô, lúa mì và đậu nành vào khu vực Trung Đông gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, nguồn cung các phụ gia dinh dưỡng quan trọng như vitamin, axit amin và enzyme cũng bị chậm trễ.

 

Xung đột Trung Đông gây ra hệ quả dây chuyền đối với ngành thức ăn chăn nuôi toàn cầu

 

Chẳng hạn, xuất khẩu ngô từ Brazil sang Iran đã bị gián đoạn trong nhiều thời điểm do những rủi ro an ninh tại các tuyến vận tải biển. Israel – quốc gia phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu ngô cũng chịu tác động mạnh khi nhiều trang trại gia cầm bị phá hủy trong giai đoạn đầu của xung đột, trong khi nguồn dự trữ ngũ cốc giảm đáng kể.

 

Không chỉ nguyên liệu thức ăn, vận chuyển gia súc sống cũng bị ảnh hưởng. Tuyến vận chuyển gia súc từ Úc sang Israel phải điều chỉnh do các rủi ro tại Biển Đỏ, làm gia tăng chi phí và thời gian vận chuyển.

 

Chi phí sản xuất thức ăn chăn nuôi leo thang

 

Ngoài gián đoạn nguồn cung, chi phí sản xuất thức ăn chăn nuôi cũng tăng mạnh do tác động kép từ giá năng lượng và chi phí vận tải.

 

Giá dầu tăng khiến chi phí sản xuất các phụ gia dinh dưỡng quan trọng như vitamin và axit amin tăng từ 20–40%. Trong khi đó, chi phí vận chuyển container tăng thêm khoảng 1.500–2.100 USD/container so với trước khi xảy ra xung đột.

 

Để đảm bảo nguồn cung nguyên liệu ổn định, nhiều doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi buộc phải tăng lượng dự trữ. Điều này làm chi phí lưu kho tăng thêm từ 25–40%.

 

Ngoài ra, phí bảo hiểm chiến tranh đối với tàu vận tải đi qua khu vực xung đột có thể lên tới 700.000 USD mỗi chuyến tàu. Những chi phí này cuối cùng được phản ánh vào giá thành sản phẩm thức ăn chăn nuôi.

 

Đối với người chăn nuôi, giá thức ăn tăng là một trong những yếu tố gây áp lực lớn nhất. Thức ăn thường chiếm tới 60–70% tổng chi phí sản xuất chăn nuôi. Khi giá thức ăn tăng mạnh, lợi nhuận của các trang trại giảm đáng kể, thậm chí nhiều cơ sở chăn nuôi nhỏ có nguy cơ phải thu hẹp quy mô sản xuất.

 

Rủi ro thiếu hụt phụ gia dinh dưỡng toàn cầu

 

Một vấn đề đáng lo ngại khác là sự phụ thuộc lớn của chuỗi cung ứng phụ gia thức ăn chăn nuôi vào một số quốc gia sản xuất chủ chốt.

 

Hiện nay, Trung Quốc chiếm khoảng 62% sản lượng axit amin toàn cầu và là nguồn cung vitamin quan trọng cho nhiều thị trường. Riêng thị trường Mỹ phụ thuộc tới 78% lượng vitamin nhập khẩu từ Trung Quốc.

 

Trong bối cảnh chuỗi vận tải biển bị gián đoạn bởi xung đột Trung Đông, nếu xảy ra thêm các sự cố sản xuất tại những quốc gia cung ứng lớn, nguy cơ thiếu hụt phụ gia dinh dưỡng toàn cầu là hoàn toàn có thể xảy ra.

 

Thiếu hụt các chất dinh dưỡng thiết yếu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe vật nuôi, làm giảm hiệu quả sử dụng thức ăn và năng suất chăn nuôi.

 

Nguy cơ đối với an ninh lương thực khu vực

 

Những tác động đối với ngành thức ăn chăn nuôi có thể lan rộng sang lĩnh vực an ninh lương thực. Theo các kịch bản dự báo, nhu cầu thức ăn chăn nuôi tại Trung Đông có thể giảm từ 15–25% nếu xung đột kéo dài. Trong trường hợp xấu hơn, mức giảm có thể lên tới 30–50%.

 

Sự suy giảm sản xuất thức ăn chăn nuôi đồng nghĩa với việc giảm sản lượng thịt, trứng và sữa – những nguồn protein quan trọng đối với người dân.

 

Khu vực Ả Rập hiện đã có khoảng 66 triệu người đối mặt nguy cơ thiếu lương thực. Nếu chuỗi cung ứng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tiếp tục bị gián đoạn, tình trạng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

 

Hướng ứng phó của ngành thức ăn chăn nuôi

 

Trước những biến động lớn từ địa chính trị, các doanh nghiệp và nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi đang tìm kiếm nhiều giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng.

 

Trong ngắn hạn, nhiều công ty tăng mức dự trữ nguyên liệu lên 90–120 ngày đối với các sản phẩm quan trọng như axit amin và vitamin. Đồng thời, doanh nghiệp cũng ký hợp đồng dài hạn với nhiều nhà cung cấp khác nhau nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định.

 

Một số nhà sản xuất đang tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Ấn Độ, Hàn Quốc và các quốc gia châu Á khác để giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

 

Trong trung hạn, chiến lược đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và phát triển cơ sở pha trộn thức ăn tại khu vực Bắc Phi và Địa Trung Hải được xem là giải pháp tiềm năng. Nhiều doanh nghiệp cũng áp dụng chiến lược vận tải kép nhằm tránh phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến Biển Đỏ.

 

Về dài hạn, ngành thức ăn chăn nuôi đang hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng ổn định hơn thông qua hợp tác với các đối tác tại EU, Brazil và Ấn Độ. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng đầu tư mạnh hơn vào dinh dưỡng chính xác, tối ưu công thức thức ăn và phát triển phụ gia thay thế kháng sinh nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

 

Tác động dài hạn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu

 

Những biến động tại Trung Đông đang cho thấy mức độ phụ thuộc cao của ngành thức ăn chăn nuôi vào hệ thống vận tải biển và nguồn cung nguyên liệu toàn cầu.

 

Trong dài hạn, xung đột này có thể thúc đẩy sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng, với xu hướng đa dạng hóa nguồn cung và phát triển các trung tâm sản xuất khu vực. Các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc một số nước Bắc Phi có thể trở thành những trung tâm sản xuất và phân phối thức ăn chăn nuôi quan trọng trong tương lai.

 

Đồng thời, các doanh nghiệp cũng phải tăng cường quản trị rủi ro chuỗi cung ứng, từ dự trữ nguyên liệu đến xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động địa chính trị.

 

Kết luận

 

Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những tác động dây chuyền đối với ngành thức ăn chăn nuôi toàn cầu thông qua ba kênh chính: gián đoạn vận tải biển, chi phí năng lượng tăng cao và sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu.

 

Những yếu tố này không chỉ làm gia tăng giá thức ăn chăn nuôi mà còn đặt ra nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng vật nuôi và gây sức ép đối với an ninh lương thực tại nhiều quốc gia. Trong bối cảnh đó, việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng cường dự trữ nguyên liệu và phát triển các trung tâm sản xuất khu vực được xem là những chiến lược quan trọng giúp ngành thức ăn chăn nuôi nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động địa chính trị toàn cầu.

 

Nguồn: Ilinca Anghelescu , Giám đốc Toàn cầu, Tiếp thị & Truyền thông, Công ty EW Nutrition