[Chăn nuôi Việt Nam] – Trong những năm gần đây, thị trường thú cưng tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ về nhu cầu thức ăn, vaccine, thuốc thú y và các dịch vụ chăm sóc. Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng kinh tế lớn, thực tiễn cho thấy lĩnh vực này đang bộc lộ nhiều bất cập trong quản lý, tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe vật nuôi và cộng đồng.

Thị trường thú cưng tăng trưởng nhanh, rủi ro quản lý ngày càng lớn

Theo ông Lê Ngọc Hân, Trưởng ban Nông nghiệp – Nông dân – Nông thôn (Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt) nhấn mạnh, thời gian qua, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt đã đăng tải loạt bài điều tra dài kỳ “Bát nháo thị trường thú cưng”, phản ánh thực trạng nhiều petshop, bệnh viện thú y và các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử bày bán tràn lan thức ăn thú cưng không nhãn mác, không truy xuất nguồn gốc, không hạn sử dụng.

Không chỉ dừng ở thức ăn, một số cơ sở còn sử dụng và kinh doanh vaccine cho chó, mèo chưa được cấp phép lưu hành tại Việt Nam; sang chiết, pha trộn sản phẩm nhưng không công bố đầy đủ thành phần, nguồn gốc; thậm chí nhập khẩu các dung dịch vệ sinh có chứa kháng sinh để sử dụng với mục đích điều trị, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe vật nuôi và cộng đồng.

Chăn nuôi thú cưng là ngành nghề có điều kiện và đã được quy định trong Luật Chăn nuôi. Ảnh: ST

Ngay sau khi tiếp nhận được thông tin, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trần Đức Thắng đã có văn bản chỉ đạo yêu cầu Cục Chăn nuôi và Thú y khẩn trương vào cuộc xác minh, kiểm tra. Thực hiện chỉ đạo này, Cục Chăn nuôi và Thú y đã phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y vùng VI; Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội tổ chức các đoàn kiểm tra tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, bước đầu phát hiện và xử lý nhiều vi phạm. Cung cấp bức tranh toàn cảnh về thị trường thú cưng, ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ NN&MT cho biết: những năm gần đây, thị trường thú cưng phát triển rất nhanh, kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ về chi tiêu cho thức ăn, con giống, thuốc thú y và các dịch vụ chăm sóc.

Đây vừa là thách thức trong quản lý, vừa là động lực lớn cho phát triển kinh tế. Theo đánh giá của Hiệp hội Công nghiệp Thức ăn Chăn nuôi Hoa Kỳ, thức ăn thú cưng chiếm khoảng 60-90% tổng giá trị thị trường TĂCN, trong đó thức ăn chuyên biệt cho động vật cảnh mới chỉ chiếm khoảng 5%, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn. Quy mô thị trường thức ăn thú cưng toàn cầu hiện đạt trên 176 tỷ USD, tăng trưởng bình quân 15-20%/năm và có thể đạt 290 tỷ USD trong 5 năm tới.

Tại Việt Nam, thị trường thức ăn thú cưng đạt 128 triệu USD năm 2024, 141 triệu USD năm 2025 và dự báo đạt 222 triệu USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng trung bình 14%/năm. Trước đây, thức ăn thú cưng chủ yếu nhập khẩu, nhưng hiện đã có một số doanh nghiệp trong nước tham gia sản xuất, dù số lượng còn hạn chế.

Riêng vaccine, Việt Nam đã có nhà máy sản xuất vaccine dại, nhu cầu sử dụng ngày càng tăng, đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý chất lượng và lưu hành.

Chia sẻ về thực trạng tại Hà Nội, ông Trần Sỹ Tiến, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cho biết, hiện nay khu vực các phường trên địa bàn thành phố có khoảng 45.720 chó, mèo, chủ yếu là thú cưng nuôi trong hộ gia đình. Toàn thành phố có 621 cơ sở đăng ký kinh doanh TĂCN, trong đó 176 cơ sở khám, chữa bệnh động vật (tính đến tháng 12/2025), tăng lên 196 cơ sở chỉ sau một năm.

Đáng chú ý, phần lớn các cơ sở khám chữa bệnh động vật đều đồng thời kinh doanh thức ăn thú cưng, trong khi số cơ sở chỉ chuyên kinh doanh thức ăn là rất ít. Hà Nội hiện mới chỉ có 3 cơ sở sản xuất thức ăn cho thú cưng, còn lại chủ yếu là hàng nhập khẩu. Thực tế này cho thấy, áp lực quản lý rất lớn đối với lực lượng chức năng địa phương. 

Theo TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, thị trường thú cưng ở Việt Nam là thị trường tiềm năng, với mức tăng trưởng hai con số trong nhiều năm gần đây và hiện có hơn 2 triệu hộ tham gia. Xu hướng coi chó, mèo là vật nuôi tình cảm “khuyển mã chi tình” ngày càng phổ biến, khác xa với mục đích nuôi làm thực phẩm trước đây. TS. Nguyễn Xuân Dương nhấn mạnh, “Chăn nuôi thú cưng là ngành nghề có điều kiện và đã được quy định trong Luật Chăn nuôi. Nhà nước cho phép nuôi thú cưng trong đô thị, đồng thời quy định rõ không gian, điều kiện chăn nuôi. Đặc biệt, thức ăn dành cho thú cưng của Việt Nam đã được xuất khẩu sang nhiều quốc gia, cho thấy tiềm năng lớn của ngành. Vấn đề cốt lõi hiện nay là xây dựng cơ chế quản lý phù hợp để thị trường phát triển đúng hướng, mang lại lợi ích hài hòa cho người dân, doanh nghiệp và xã hội”.

Hệ thống pháp luật có nhưng chưa “chạm” đúng thực tiễn

Làm rõ các quy định hiện hành, ông Phan Quang Minh cho biết, hoạt động khám, chẩn đoán, xét nghiệm và điều trị bệnh cho động vật, trong đó có thú cưng là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, được quy định rõ tại Luật Thú y. Người phụ trách chuyên môn tại các cơ sở này phải có chứng chỉ hành nghề và bằng cấp phù hợp; cơ sở vật chất phải đáp ứng yêu cầu vệ sinh thú y và được cơ quan quản lý địa phương kiểm tra, cấp phép.

Tuy nhiên, đối với các dịch vụ spa, chăm sóc thú cưng, hiện chưa có quy định cụ thể, chưa thuộc thẩm quyền quản lý chuyên ngành và chưa được quy định trong Luật Đầu tư. Theo thống kê sơ bộ, đến năm 2025, cả nước có khoảng 460 cơ sở khám, chẩn đoán, xét nghiệm và phẫu thuật thú cưng được cấp phép, con số này cho thấy quy mô ngành đang mở rộng nhanh chóng.

Đại diện Bệnh viện Thú y VNUA (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), TS. Trần Văn Nên cho biết, bệnh viện vừa thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh, vừa tham gia đào tạo lâm sàng, nghiên cứu khoa học và cung cấp dịch vụ kỹ thuật cao cho thú cưng. Thực tiễn cho thấy, nhu cầu mở các cơ sở thú y là chính đáng, nhưng còn tồn tại nhiều bất cập như cơ sở chưa được cấp phép đầy đủ, thiếu kiểm soát chuyên môn.

Theo TS. Trần Văn Nên, việc cho phép doanh nghiệp tự công bố hợp chuẩn đối với thức ăn, thuốc thú y cần đi kèm cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt; nếu không phù hợp phải kiên quyết thu hồi. Ông khẳng định các cơ sở đào tạo sẵn sàng đồng hành cùng cơ quan quản lý để hiến kế, hoàn thiện cơ chế quản lý.

PGS.TS Lê Quang Thông, Trưởng khoa Chăn nuôi – Thú y, Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh cho rằng, thị trường thú cưng phát triển nhanh, nhiều dịch vụ tự phát xuất hiện, trong khi nguồn nhân lực còn thiếu và yếu. Các cơ sở spa không thuộc nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, người hành nghề không bắt buộc có chứng chỉ thú y, dẫn đến nguy cơ bỏ sót bệnh, chậm điều trị, ảnh hưởng đến sức khỏe thú cưng. Giải pháp được PGS.TS Lê Quang Thông đề xuất là chuẩn hóa kỹ năng cho chủ nuôi và nhân viên spa thông qua các khóa đào tạo ngắn hạn, tăng cường kết nối giữa spa và bệnh viện thú y, hướng tới xây dựng hệ sinh thái chăm sóc thú cưng an toàn, chuyên nghiệp.

Khoảng trống pháp lý và yêu cầu hoàn thiện

Theo ông Phan Quang Minh, hệ thống pháp luật về chăn nuôi, thú y của Việt Nam tương đối đầy đủ, nhưng chưa có quy định riêng cho thú cưng. Hiện, chưa có thống kê đầy đủ về nhập khẩu chó, mèo cảnh; năm 2025, số chó, mèo cảnh nhập qua đường hàng không khoảng 1.753 con. Việc quản lý sau nhập khẩu, cách ly, theo dõi sức khỏe còn nhiều hạn chế. Trong thời gian tới, Cục Chăn nuôi và Thú y sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát, sửa đổi Luật Chăn nuôi, Luật Thú y và các Nghị định xử phạt, hướng tới xây dựng một Nghị định thống nhất về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y, trong đó có nội dung liên quan đến thú cưng.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Vũ, Chủ tịch HĐQT Công ty Hanvet cho biết, Hanvet hiện chiếm 60% thị phần vaccine dại trong nước, đặt mục tiêu nâng lên 80% và hướng tới xuất khẩu sang Indonesia. Tuy nhiên, ông Vũ cho rằng khoảng trống pháp lý trong cấp phép điều trị cho thú cưng đang là rào cản lớn đối với đầu tư xây dựng bệnh viện thú y.

Bổ sung thêm, ông Võ Văn Hải, Chủ tịch HĐQT Hệ thống Thú y 2Vet đề xuất, cần có khung pháp lý riêng cho ngành chăm sóc thú cưng, phân hóa rõ chứng chỉ hành nghề, giảm chồng chéo kiểm tra, xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển ngành thú cưng và luật về phúc lợi động vật. Tại tọa đàm, các đại biểu thống nhất rằng: thị trường thú cưng tại Việt Nam có tiềm năng rất lớn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được quản lý kịp thời và hiệu quả. Việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường đào tạo nhân lực, đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức của người nuôi là những giải pháp then chốt. 

Trần My