[Chăn nuôi Việt Nam] – Bước sang năm 2026, khi lệnh cấm sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi chính thức có hiệu lực, ngành chăn nuôi đứng trước yêu cầu cấp thiết phải thay đổi mô hình sản xuất, thay vì phụ thuộc vào kháng sinh thì cần dựa trên an toàn sinh học, dinh dưỡng hợp lý và tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho vật nuôi.

 

Đó là thông điệp được chia sẻ tại hội thảo với chủ đề: “Sức khỏe đường ruột là chìa khóa năng suất trong chăn nuôi kỷ nguyên mới” do Công ty TNHH Thương mại Nutribio phối hợp cùng Công ty Anpario (Anh Quốc) tổ chức tại Hà Nội. Sự kiện là diễn đàn kết nối các chuyên gia, doanh nghiệp và người chăn nuôi, cùng trao đổi kinh nghiệm, cập nhật kiến thức và định hướng phát triển chăn nuôi hiện đại, hiệu quả và bền vững.

 

Loại bỏ kháng sinh phòng bệnh – yêu cầu tất yếu của chăn nuôi Việt Nam

 

TS.Võ Trọng Thành, Chuyên viên Phòng Thức ăn Chăn nuôi, Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiêp và Môi trường trình bày tại hội thảo

 

TS.Võ Trọng Thành, Chuyên viên Phòng Thức ăn Chăn nuôi, Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiêp và Môi trường, cho biết trong hơn một thập kỷ qua, ngành chăn nuôi Việt Nam đã ghi nhận những bước phát triển mạnh mẽ cả, giai đoạn 2010 – 2024, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất chăn nuôi duy trì ở mức trên 5% mỗi năm, đóng góp hơn 26% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp, tương đương khoảng 33 tỷ USD.

 

Đến năm 2024, tổng sản lượng: thịt các loại đạt trên 8,3 triệu tấn, trứng vượt 20 tỷ quả, sữa tươi đạt khoảng 1,23 triệu tấn. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có đàn vật nuôi lớn trên thế giới, với đàn lợn đứng thứ 5 toàn cầu, đàn gia cầm trên 500 triệu con và sản lượng thức ăn chăn nuôi công nghiệp đạt khoảng 21,5 triệu tấn, đứng đầu khu vực Đông Nam Á.

 

Tuy nhiên, chính sự phát triển nhanh về quy mô và mật độ chăn nuôi cao cũng đặt ngành trước những thách thức lớn về dịch bệnh, an toàn sinh học và an toàn thực phẩm. Trong bối cảnh đó, kháng sinh từng được sử dụng phổ biến như một giải pháp kỹ thuật nhằm phòng bệnh và ổn định sản xuất. Việc sử dụng kéo dài và thiếu kiểm soát đã góp phần làm gia tăng hiện tượng kháng kháng sinh – một vấn đề đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với cả ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.

 

Theo các đánh giá quốc tế, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia có mức độ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Trong lĩnh vực y tế, chi phí điều trị các bệnh nhiễm khuẩn tại bệnh viện đã tăng gấp nhiều lần trong hơn 10 năm qua; thời gian điều trị kéo dài từ 1,5 đến 2,5 lần so với trước đây, nhiều trường hợp buộc phải sử dụng kháng sinh thế hệ cao cho những bệnh vốn được coi là thông thường. Điều này cho thấy hệ lụy của kháng kháng sinh không còn là nguy cơ tiềm ẩn, mà đã hiện hữu rõ ràng.

 

Theo TS. Võ Trọng Thành, trong chăn nuôi, tình trạng kháng kháng sinh xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, thời tiết biến động, tổng đàn vật nuôi lớn và an toàn sinh học chưa đồng đều, đặc biệt ở khu vực chăn nuôi nông hộ và trang trại quy mô vừa, khiến nguy cơ dịch bệnh luôn ở mức cao. Bên cạnh đó, việc lạm dụng kháng sinh để phòng bệnh, chưa chú trọng đúng mức đến nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho vật nuôi, cùng với công tác kiểm soát chuỗi sản xuất, giết mổ và phân phối còn hạn chế, đã làm gia tăng nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm chăn nuôi.

 

Hệ quả là chi phí kháng sinh có thể chiếm tới 7- 12% giá thành chăn nuôi, hao hụt đàn gia tăng từ 2–6%, lợi nhuận của người chăn nuôi thiếu ổn định, trong khi sản phẩm ngày càng khó cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Nguy hiểm hơn, tồn dư kháng sinh trong thực phẩm gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, làm suy giảm niềm tin của thị trường đối với sản phẩm chăn nuôi.

 

Trước thực trạng đó, Chính phủ đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi. Luật Chăn nuôi 2018, Nghị định 13/2020/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn đã xác lập rõ lộ trình giảm và tiến tới chấm dứt việc sử dụng kháng sinh phòng bệnh. Theo lộ trình này, từ ngày 01/01/2026, việc sử dụng kháng sinh để phòng bệnh trong chăn nuôi chính thức bị dừng hoàn toàn. Kháng sinh chỉ được phép sử dụng trong điều trị và điều trị dự phòng, có kiểm soát và theo đơn của người hành nghề thú y.

 

Như vậy, mốc thời gian 01/01/2026 được xem là bước ngoặt mang tính căn bản đối với toàn bộ chuỗi chăn nuôi, từ doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi, cơ sở thú y đến các trang trại. Điều này đồng nghĩa với việc ngành chăn nuôi Việt Nam buộc phải chuyển đổi mô hình sản xuất, từ phụ thuộc vào kháng sinh sang các giải pháp dựa trên an toàn sinh học, dinh dưỡng hợp lý và tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho vật nuôi.

 

“Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, việc không sử dụng kháng sinh phòng bệnh không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là điều kiện tiên quyết để ngành chăn nuôi Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững. Đây được xem là thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để ngành tái cấu trúc, nâng cao giá trị và khẳng định vị thế trên thị trường khu vực và quốc tế”, TS Võ Trọng Thành nhấn mạnh!

 

Đường ruột khỏe – nền tảng của chăn nuôi heo hiện đại

 

Chia sẻ tại hội thảo, TS. Đặng Hữu Anh, Giảng viên Khoa Thú y, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam, cho rằng ngành chăn nuôi heo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy phòng bệnh, đặc biệt là trong kiểm soát các bệnh đường tiêu hóa. Theo ông, việc tiếp tục phụ thuộc vào kháng sinh không chỉ đi ngược xu thế quản lý hiện đại, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về hiệu quả sản xuất và sức khỏe cộng đồng.

 

TS.Đặng Hữu Anh nhấn mạnh, đường ruột là cơ quan trung tâm quyết định hiệu quả chăn nuôi heo. Đây không chỉ là nơi tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng, mà còn là “hàng rào miễn dịch” quan trọng nhất của cơ thể. Khi đường ruột bị tổn thương hoặc mất cân bằng hệ vi sinh, vật nuôi dễ mắc các bệnh tiêu hóa, giảm tăng trọng, tăng hệ số chuyển hóa thức ăn và kéo theo nhiều chi phí phát sinh. Trong thực tế, phần lớn các thiệt hại kinh tế trong chăn nuôi heo đều bắt nguồn từ các rối loạn đường ruột.

 

TS. Đặng Hữu Anh, Giảng viên Khoa Thú y, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam

 

Theo TS. Đặng Hữu Anh, trong nhiều năm qua, kháng sinh thường được sử dụng như một giải pháp nhanh để kiểm soát bệnh tiêu hóa. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chỉ giải quyết phần “ngọn” mà không xử lý tận gốc vấn đề. Việc lạm dụng kháng sinh làm phá vỡ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, khiến vi khuẩn có lợi bị suy giảm, trong khi nguy cơ kháng kháng sinh ngày càng gia tăng. Điều này không những làm giảm hiệu quả điều trị về lâu dài, mà còn gây áp lực lớn lên an toàn thực phẩm và sức khỏe con người.

 

TS.Đặng Hữu Anh cũng cho biết, các nghiên cứu gần đây cho thấy tinh dầu thảo dược mang lại nhiều tác động sinh học quan trọng đối với vật nuôi. Không chỉ có khả năng kháng khuẩn, tinh dầu còn thể hiện đồng thời các đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm, kích thích tiêu hóa và hỗ trợ miễn dịch. Đây là những tác động mang tính sinh lý, giúp đường ruột hoạt động ổn định hơn thay vì chỉ tập trung “diệt mầm bệnh” như cách tiếp cận truyền thống bằng kháng sinh.

 

Tinh dầu tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa và hệ vi sinh đường ruột của vật nuôi thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Ở mức độ cảm quan, tinh dầu có thể kích thích khứu giác, từ đó cải thiện sự thèm ăn và khả năng thu nhận thức ăn. Ở mức độ tế bào, các hoạt chất trong tinh dầu có khả năng phá vỡ cấu trúc màng tế bào vi khuẩn, làm tăng tính thấm của màng, gây rò rỉ ion và chất chuyển hóa, ức chế hoạt động enzyme và quá trình hô hấp của vi sinh vật gây bệnh. Điều này dẫn đến sự suy yếu và tiêu diệt mầm bệnh mà không gây phá hủy hàng loạt hệ vi sinh có lợi.

 

TS.Đặng Hữu Anh nhấn mạnh rằng đây chính là điểm khác biệt căn bản giữa tinh dầu thảo dược và kháng sinh. Trong khi kháng sinh thường tác động mạnh, đơn đích và dễ dẫn tới mất cân bằng hệ vi sinh cũng như kháng kháng sinh, thì tinh dầu thảo dược lại có cơ chế tác động đa chiều, nhẹ nhàng hơn nhưng bền vững hơn. Nhờ đó, đường ruột được bảo vệ cả về cấu trúc lẫn chức năng, khả năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng được cải thiện, đồng thời giảm nguy cơ bùng phát các bệnh đường tiêu hóa.

 

Tinh dầu thảo dược – giải pháp bảo vệ đường ruột bền vững

 

TS.Richard Chong, Giám đốc Thương mại khu vực châu Á của Anpario plc, chia sẻ, đối với vấn đề kháng sinh, tại châu Âu, khi cấm ở khu vực nhà máy thì các trang trại chăn nuôi lại tăng sử dụng. Điều này đặt ra việc cấm sử dụng kháng sinh cần được đồng bộ ở hai khu vực.

 

Đối với tinh dầu, TS. Richard Chong cho rằng nó không phải là một giải pháp mới, nhưng đang được nhìn nhận lại với vai trò hoàn toàn khác trong bối cảnh ngành chăn nuôi toàn cầu buộc phải giảm và tiến tới loại bỏ kháng sinh. Theo Ông, vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở câu hỏi “tinh dầu có hiệu quả hay không”, mà là “chúng ta sử dụng tinh dầu như thế nào để đạt hiệu quả ổn định, có thể kiểm soát và phù hợp với sản xuất quy mô lớn”.

 

 

TS.Richard Chong, Giám đốc Thương mại khu vực châu Á của Anpario plc

 

TS.Richard Chong nhấn mạnh rằng trong tự nhiên, động vật hoang dã đã biết lựa chọn các loài thực vật chứa tinh dầu để tự bảo vệ sức khỏe từ rất lâu. Chăn nuôi hiện đại, vì vậy, cần học cách khai thác cơ chế tự nhiên này một cách khoa học.

 

Lấy ví dụ từ tinh dầu oregano chứa trong sản phẩm Orego-stim của Anpario, TS. Richard Chong cho biết loại tinh dầu này chứa hơn 100 hoạt chất khác nhau, trong đó các thành phần như carvacrol, thymol, p-cymene hay γ-terpinene đóng vai trò trung tâm. Mỗi hoạt chất mang một chức năng sinh học riêng, từ kháng khuẩn, kháng viêm, chống oxy hóa đến điều hòa miễn dịch. Khi kết hợp trong một cấu trúc tự nhiên, chúng tạo ra cơ chế tác động đa đích, khiến vi khuẩn gây bệnh khó thích nghi và khó hình thành hiện tượng kháng như khi tiếp xúc với kháng sinh.

Theo TS. Richard Chong, các nghiên cứu thực nghiệm đã cho thấy tinh dầu oregano có khả năng phá vỡ cấu trúc bao tế bào của vi khuẩn gây bệnh như Salmonella hay E. coli, làm rò rỉ vật chất nội bào và tiêu diệt vi khuẩn. Đáng chú ý, cơ chế này không “tiêu diệt tràn lan” hệ vi sinh đường ruột, mà vẫn duy trì và hỗ trợ các vi khuẩn có lợi. Đây được xem là điểm khác biệt căn bản giữa tinh dầu và kháng sinh phổ rộng.

 

Không dừng lại ở khả năng kháng khuẩn, TS. Richard Chong cho rằng tinh dầu còn mang lại nhiều lợi ích vượt ra ngoài phạm vi kiểm soát bệnh. Ông cho biết “Tinh dầu oregano đã được chứng minh là giúp cải thiện sức khỏe đường ruột, tăng chiều cao lông nhung ruột, thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào ruột, từ đó nâng cao khả năng hấp thu dinh dưỡng và hiệu quả sử dụng thức ăn”. Ngoài ra, các dữ liệu nghiên cứu còn ghi nhận tác dụng chống oxy hóa, cải thiện chất lượng thịt sau giết mổ và hỗ trợ đáp ứng miễn dịch, bao gồm cả hiệu quả của vaccine.

 

Theo TS. Chloe Loh tinh dầu oregano không phải là khái niệm mới trong chăn nuôi

 

Theo TS. Chloe Loh, Quản lý Bán hàng khu vực châu Á Công ty Anpario: tinh dầu oregano không phải là khái niệm mới trong chăn nuôi, song điểm mấu chốt nằm ở việc chuẩn hóa và chứng minh hiệu quả thông qua các thử nghiệm thực tế. Trình bày tổng quan các nghiên cứu, Dr Chloe Loh cho biết Orego-Stim đã được đánh giá trong hơn 70 thử nghiệm trên gia cầm tại 20 quốc gia, bao gồm heo, gà thịt, gà đẻ, gà giống và nhiều đối tượng khác. Các thử nghiệm tập trung vào những thách thức lớn của chăn nuôi hiện đại như nhiễm khuẩn E. coli, cầu trùng, viêm ruột hoại tử và hiệu quả sử dụng thức ăn. Kết quả cho thấy việc bổ sung tinh dầu oregano giúp cải thiện tăng trọng, giảm tỷ lệ chết và nâng cao hiệu quả chuyển hóa thức ăn, ngay cả trong điều kiện không sử dụng kháng sinh.

 

Đối với chăn nuôi heo, TS. Chloe Loh cho rằng dữ liệu thử nghiệm cũng cho thấy xu hướng tương tự. Các nghiên cứu trên heo con theo mẹ, heo sau cai sữa và các mô hình gây nhiễm bệnh đường ruột cho thấy việc bổ sung tinh dầu oregano giúp cải thiện tăng trọng trung bình ngày, giảm tiêu chảy và giảm tỷ lệ chết. “Điểm quan trọng là chúng tôi quan sát thấy sự cải thiện rõ rệt về cân bằng hệ vi sinh đường ruột, với sự gia tăng của vi khuẩn có lợi và sự suy giảm của nhóm vi khuẩn gây bệnh”, bà phân tích.

 

Một trong những ví dụ được Dr Chloe Loh nhấn mạnh là thử nghiệm so sánh trực tiếp giữa Orego-Stim và kháng sinh kích thích sinh trưởng enramycin trên gà thịt. “Trong điều kiện thí nghiệm thực tế, nhóm sử dụng tinh dầu oregano cho kết quả tăng trọng và hiệu quả sử dụng thức ăn tốt hơn, cho thấy tiềm năng rõ ràng của giải pháp này trong việc thay thế AGP”, bà cho biết. Đáng chú ý, các kết quả tích cực không chỉ dừng ở năng suất, mà còn thể hiện ở sự cải thiện sức khỏe đường ruột và khả năng đáp ứng miễn dịch của đàn gia cầm.

 

Chăn nuôi Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính căn bản, trong đó việc giảm và tiến tới loại bỏ kháng sinh không còn là thách thức riêng lẻ mà là động lực thúc đẩy đổi mới toàn ngành. Trong bối cảnh đó, tinh dầu oregano chuẩn hóa chứa trong sản phẩm Orego-Stim được nhìn nhận như một giải pháp mang tính đột phá cho mô hình chăn nuôi không kháng sinh.

 

Một số hình ảnh khác tại hội thảo:

 

Các đại biểu tham dự hội thảo trao đổi, thảo luận sôi nổi

 

Ông Nguyễn Văn Hiệp, Giám đốc Công ty NUTRIBIO phát biểu kết thúc hội thảo

 

Các đại biểu tham dự chụp ảnh lưu niệm

 

TRẦN MY

 

XEM THÊM:

>>>Ngành thức ăn chăn nuôi: 5 chiến lược then chốt đẩy lùi kháng kháng sinh

>>>Kháng sinh nano, hướng đi mới cho chăn nuôi gia cầm an toàn và bền vững

>>>Tăng mức phạt sử dụng thuốc thú y, kháng sinh cấm trong sản xuất thực phẩm