Sức khỏe ruột có ảnh hưởng quan trọng đến năng suất gà thịt và ruột cũng là cơ quan mà dinh dưỡng gia cầm có liên quan. Có một số bước người chăn nuôi gia cầm cần chú ý theo dõi để giúp đảm bảo cho đàn vẫn giữ được khỏe mạnh và thoát được các chứng rối loạn ruột.

Tình trạng sức khỏe, lành mạnh và năng suất gia cầm, tất cả có quan hệ gần gũi đến chức năng thích hợp của đường ruột. Hiện nay ngành chăn nuôi gia cầm đang phải đối mặt với những áp lực liên tiếp về giảm sử dụng kháng sinh, vì vậy hiểu biết và điều chỉnh hệ vi khuẩn tiêu hóa của gia cầm có tầm quan trọng ngày càng tăng.

Bài tóm tắt lược dịch trong wattagnet.com do Doramalli K (2017) viết với tiêu đề “Controlling poultry gut health for maximum performance” phân tích về tầm quan trong sức khỏe ruột, cùng với những thông tin thiệt hại do những rối loạn bệnh đường ruột gây ra trên toàn cầu. Việc chú ý cẩn thận đến thành phần thức ăn và chất cộng thêm trong thức ăn có thể tối ưu hóa sức khỏe ruột và năng suất gia cầm. Nội dung bài tóm tắt được trình bày ở những phần chính dưới đây.

Giành ưu ái cho lợi khuẩn

Đảm bảo gia cầm sinh trưởng và tăng trọng một cách khỏe mạnh, điều gì đang diễn ra ở ruột gia cầm ở mức vi khuẩn cần phải được hiểu rõ.

Đường dạ dày-ruột là tập hợp bởi 400 loài vi khuẩn khác nhau, sống trong những phần nhất định của đường này. Ví dụ như, vi khuẩn Lactobacillus, Enterococcus và Streptococcus chiếm ưu thế ở phần trên của đường tiêu hóa, từ diều đến ruột non. Tuy nhiên, ở phần cuối (ruột sau) có đến 68% hệ vi khuẩn là đại diện bởi giống Clostridacea.

Vi khuẩn ruột lên men các carbohydrate đơn giản và sản sinh các acid béo bay hơi như các acid acetic, butyric và propionic. Những acid này đáp ứng như nguồn năng lượng cho các tế bào biểu mô, đẩy mạnh tiêu hóa và hấp thu các chất dinh dưỡng. Để đảm bảo chức năng đường tiêu hóa của gia cầm và phát triển thích hợp, điều cần thiết là duy trì sự cân bằng hợp lý của các quần thể vi khuẩn trong ruột. Một khi đạt được điều này gia cầm có thể ăn, sinh trưởng và phát triển trong trạng thái khỏe mạnh.

Chống bệnh qua sự cân bằng ruột     

Trên toàn thế giới có đến 90% gia cầm thương phẩm trải qua những bệnh đường ruột mỗi năm. Trong lúc các kháng sinh theo truyền thống là phương pháp tiêu chuẩn để ngăn ngừa và điều trị các bệnh viêm ruột, chúng đang bị gia tăng sự từ bỏ vì có những liên quan gia tăng đến sự đề kháng kháng sinh.

Ở nơi sống của của chúng, đang có số gia tăng những chất cộng thêm thay thế kháng sinh mà nó có thể giúp điều hòa sức khỏe của ruột. Những chất cộng thêm thay thế này bao gồm các probiotic, prebiotic, acid hữu cơ, phytogenic và symbiotic…Những chất cộng thêm này giúp thúc đẩy sự sinh trưởng của các vi khuẩn có lợi, kết quả là giúp cho gà thịt duy trì được đường ruột luôn khỏe mạnh.

Ví dụ, các probiotic có hiệu quả cao trong việc điều hòa hệ vi khuẩn ruột vì 2 lý do chủ yếu là chúng sinh ra các chất trao đổi và ngăn chặn các vi khuẩn gây bệnh.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ rằng những probiotic khác nhau hoạt động theo những cách khác nhau và chú ý chọn những probiotic với cách hoạt động đã được chứng minh. Điều quan trọng nữa là probiotic này có thể sống trong những điều kiện khắc nghiệt ở phần trên của đường dạ dày-ruột.

Khẩu phần làm sự khác biệt tất cả

Để đảm bảo dinh dưỡng gia cầm được cân bằng đúng, Điều đáng để xem xét ảnh hưởng của những loại thức ăn khác nhau đến vi khuẩn trong ruột của gia cầm.

Những nghiên cứu đã chỉ ra rằng các khẩu phần dựa trên bắp và trên sorghum thúc đẩy sự sinh trưởng của vi khuẩn Enterococcus. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng chỉ cho thấy các khẩu phần dựa vào đại mạch, yến mạch, mạch đen làm tăng quần thể của Lactobacillus, Escherichia, Lactococcus và Streptococcus. Những thành phần như mì, đại mạch và yến mạch cũng có thêm những ảnh hưởng tiêu cực. Chúng có thể làm tăng độ nhớt của chất tiêu hóa và thời gian giữ lại nó. Điều này kích thích sự sinh trưởng quá mức của vi khuẩn, giảm hơn nữa khả năng triêu hóa các chất dinh dưỡng và tạo ra chu trình xấu.

Hình 1: Minh họa một khẩu phần có cân bằng kém có thể làm tăng sinh quá mức vi khuẩn gây hại dẫn đến chứng rối loạn ruột và làm giảm năng suất.

Vai trò của các mức protein

Lượng protein trong thức ăn cũng cần được xem xét cẩn thận. Mặc dù các protein là cần thiết cho bất cứ sinh vật nào đang phát triển, mức ăn vào protein quá cao cũng sẽ làm cho có hại hơn là có lợi.

Việc cung cấp protein trong ruột non sẽ đóng góp một phần của nó trong việc giúp gia cầm dẻo dai lanh lợi và khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu protein trong ruột non không được tiêu hóa và bắt đầu lên men, nó có thể sản sinh các chất độc khác nhau, như các indole, phenol, ammonia, amine và amide. Những chất này kích thích sự sinh trưởng của những vi khuẩn gây hại, như Clostridium perfringens. Không những chỉ những vi khuẩn này có liên quan thường xuyên với nhưng rối loạn ruột, chúng cũng được biết như những nguyên nhân chủ yếu của bệnh viêm ruột hoại tử.

Một khẩu phần cân bằng tốt sẽ cung cấp cho gia cầm lượng protein chính xác có thể tiêu hóa. Tuy nhiên, điều cũng quan trọng để nhớ là khẩu phần tối ưu thì không đơn giản về lượng các protein tiêu thụ; nguồn và chất lượng của protein trong khẩu phần cũng có thể làm nên sự khác biệt. Ví dụ, những mức cao bột cá trong khẩu phần gia cầm gây ra sự gia tăng đáng kể Clostridium perfringens mà kết quả là làm tăng cơ hội để gia cầm phát triển bệnh viêm ruột hoại tử.

Việc giữ gia cầm khỏe mạnh, lanh lợi, phát triển tốt và không mang bệnh là công việc nhiều nhân tố phức tạp, nhưng đáng để nhớ là những thiệt hại tài chính toàn cầu do những rối loạn ruột đã gây tốn kém cho nhà chăn nuôi đến 6 tỷ đô-la hàng năm.

Nhận xét và ứng dụng

Những thiệt hại do bệnh đường ruột gây thiệt hại rất lớn cho nhà chăn nuôi toàn cầu như bài báo đã dẫn. Bên cạnh áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học việc thiết lập khẩu phần cân bằng và đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho vật nuôi đóng vai trò quan trọng để có thể duy trì hệ vi khuẩn ruột bình thường sẽ giúp tiêu hóa, hấp thu tốt dưỡng chất, duy trì sức khỏe và năng suất vật nuôi.

Ngoài ra, cũng chú ý bổ sung cho gia cầm hệ vi khuẩn có lợi ngay từ khi mới nở và định kỳ để có thể hình thành hệ lợi khuẩn ruột chiếm ưu thế và luôn được củng cố thêm. Có thể áp dụng một hay kết hợp các sản phẩm bổ sung của Vemedim Corporation như Prozyme new, Vita-Yeast, Vitazyme, Bactozyme, PROBiP… vào khẩu phần gia cầm sẽ giúp hoàn chỉnh hệ vi sinh vật ruột, giúp tiêu hóa tốt, phòng bệnh, tăng chuyển hóa thức ăn và năng suất gia cầm.

PGS. Bùi Xuân Mến

Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Vemedim