[Chăn nuôi Việt Nam] – Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp trên heo (PRRS) là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng nhất cho ngành chăn nuôi heo toàn cầu. Với đặc tính biến đổi nhanh và khả năng lây lan rộng, PRRSV đặt ra thách thức lớn trong công tác phòng bệnh, từ đó khái niệm “bảo hộ chéo” trở thành yếu tố quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn vaccine PRRS.

Bảo hộ chéo: Hiểu đúng để ứng dụng hiệu quả

Khái niệm

Bảo hộ chéo (cross-protection) trong PRRS thường được gọi là bảo hộ dị chủng vì nó liên quan đến việc bảo vệ chống lại một chủng khác với chủng được sử dụng trong vaccine hoặc gặp phải trong quá trình nhiễm trùng. Trong điều kiện thực tế, nơi mà nhiều dòng virus đồng thời lưu hành và thay đổi liên tục, khả năng bảo hộ chéo là yếu tố quan trọng giúp đánh giá hiệu quả và lựa chọn vaccine.

Vì sao bảo hộ chéo là yêu cầu bắt buộc?

PRRSV là một virus RNA có tốc độ đột biến cao, dẫn đến sự hình thành nhiều dòng (lineage) và kiểu gen phụ (sublineage) với sự khác nhau về cấu trúc ORF5 – gene mã hóa protein GP5, một trong những protein vỏ chính của virus PRRS.

Một vaccine dù hiệu quả với chủng tương đồng (homologous) nhưng thiếu khả năng bảo hộ chéo sẽ dễ bị “vô hiệu hóa” khi virus trên thực địa thay đổi. Vaccine có khả năng bảo hộ chéo rộng sẽ cung cấp sự bảo vệ toàn diện hơn chống lại nhiều chủng khác nhau gặp phải trong thực tế.

Bằng chứng thực nghiệm: Đo lường bảo hộ chéo như thế nào?

Bảo hộ chéo được đánh giá qua các mô hình công cường độc (challenge trial) – phương pháp tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu vaccine PRRS. Trong đó, heo được tiêm vaccine với kháng nguyên là một chủng virus khác với chủng độc lực cao dùng để công cường độc và các chỉ tiêu sau được theo dõi:

• Bệnh tích phổi đại thể: Mức độ viêm, xẹp và tổn thương mô.
• Virus huyết (viremia): Số lượng virus PRRSV trong máu theo thời gian.
• Tăng trọng bình quân ngày (ADWG): Chỉ số thể hiện hiệu suất tăng trưởng.
• Nhiệt độ cơ thể, triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ sống sót.

Dữ liệu từ thực tế: Khi vaccine chứng minh được bảo hộ chéo vượt trội

Nghiên cứu tại Mỹ – Công cường độc với chủng PRRSV RFLP 1-7-4

Một thử nghiệm được thực hiện bởi Boehringer Ingelheim Animal Health (Mỹ), công bố tại Hội nghị AASV năm 2021, đã tiến hành so sánh hiệu quả của 2 vaccine sống nhược độc (Ingelvac PRRS® MLV và vaccine A (chủng vaccine lineage 1) trên 147 heo 3 tuần tuổi. Các heo này được công cường độc bằng chủng PRRSV 1-7-4 – một chủng phổ biến tại Bắc Mỹ, có sự khác biệt di truyền đáng kể với chủng vaccine (chỉ 87–88% tương đồng ORF5).

Kết quả nổi bật

• Bệnh tích phổi: Heo được tiêm vaccine Ingelvac PRRS® MLV chỉ có 5,67% Bệnh tích phổi, thấp hơn rõ rệt so với nhóm không tiêm vaccine (16,11%) và thấp hơn cả nhóm tiêm vaccine A.
• Virus huyết: giảm đáng kể sau công cường độc, với p < 0.001 so với nhóm đối chứng.
• Tăng trọng bình quân ngày (ADWG): Heo tiêm vaccine Ingelvac PRRS® MLV đạt 1.41 lbs/ngày, cao hơn 68% so với nhóm không tiêm vaccine.
• Ý nghĩa: Vaccine Ingelvac PRRS® MLV đã chứng minh hiệu quả bảo hộ chéo rõ rệt trên một PRRSV dị chủng độc lực cao.

Biểu đồ 1: Bệnh tích phổi sau công cường độc với chủng
PRRSV RFLP 1-7-4
So sánh tổn thương phổi giữa các nhóm vaccine

Biểu đồ 2: Tăng trọng bình quân ngày sau công cường độc
Tăng trọng bình quân ngày (ADWG) sau thử thách

Nghiên cứu quốc tế – Công cường độc với chủng HP-PRRSV của Trung Quốc và Việt Nam

Một nghiên cứu do USDA phối hợp với các viện nghiên cứu từ Mỹ và Trung Quốc tiến hành, được đăng trên tạp chí Vaccine (Elsevier, 2014), đã đánh giá khả năng bảo hộ chéo của vaccine PRRS type 2 (Ingelvac PRRS® MLV) trên ba dòng virus khác nhau: VR-2332 (đồng chủng), rSRV07 (HP-PRRSV phân lập tại Việt Nam) và rJXwn06 (HP-PRRSV phân lập từ Trung Quốc).

Phát hiện chính

• Heo được tiêm vaccine giảm thời gian sốt, nồng độ virus trong máu và bệnh tích phổi, kể cả khi công cường độc với các chủng HP-PRRSV độc lực cao.
• Số lượng virus trong dịch rửa phế quản (BALF) và trong máu giảm đáng kể ở nhóm được tiêm vaccine.
• Biểu hiện lâm sàng nhẹ hơn, thời gian hồi phục nhanh hơn Đây là bằng chứng mạnh mẽ về hiệu quả bảo hộ chéo ở cấp độ thực địa, đặc biệt trong khu vực Đông Nam Á.

Bảng 1: So sánh hiệu quả vaccine với các nhóm đối chứng khi
công cường độc các chủng HP-PRRSV

Báo cáo chứng minh hiệu quả của Ingelvac PRRS® MLV trong trại nhiễm cả PRRSV type 1 và type 2 tại Thái Lan (IPVS 2022). Báo báo thực hiện trên một trại 1700 nái được phát hiện nhiễm cả 2 chủng PRRSV type 1 và 2 với các triệu chứng tăng sảy và khô thai, tăng tỷ lệ chết trước cai sữa.

Chương trình kiểm soát PRRS 5 Step và vaccine Ingelvac PRRS® MLV đã được áp dụng bằng việc tiêm toàn đàn nái 2 mũi cách nhau 1 tháng, sau đó được lặp lại hàng quý. Heo con được tiêm vào 14 ngày tuổi.

Kết quả: (biểu đồ 3)

Biểu đồ 3: Năng suất đàn nái trước và sau sử dụng
vaccine Ingelvac PRRS® MLV

Ingelvac PRRS® MLV – Hơn 30 năm bảo vệ ngành chăn nuôi heo toàn cầu khỏi PRRS

Ingelvac PRRS® MLV là vaccine sống nhược độc đã được tin dùng hơn 30 năm trong việc bảo vệ heo trước hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp do PRRSV gây ra. Sản phẩm được chứng minh an toàn trên mọi đối tượng – từ heo nái, hậu bị đến heo thịt – và có khả năng bảo hộ chéo hiệu quả với nhiều chủng virus khác nhau, kể cả dòng Lineage 1. Ingelvac PRRS® MLV là vaccine có số lượng nghiên cứu và mức độ kiểm nghiệm thực tế cao nhất hiện nay:

• 43 nghiên cứu khoa học được bình duyệt.
• Đánh giá hiệu quả trên 47 chủng PRRSV khác nhau.
• Được sử dụng rộng rãi toàn cầu, từ Mỹ, châu Âu đến châu Á.

Tại Mỹ và Canada, sản phẩm đã được thử nghiệm bảo hộ trên 8 chủng PRRSV trong 9 nghiên cứu độc lập. Với nền tảng nghiên cứu sâu rộng, chuyên môn kỹ thuật và hợp tác chặt chẽ với ngành chăn nuôi, Boehringer Ingelheim cam kết đồng hành cùng bác sĩ thú y và nhà chăn nuôi trong cuộc chiến kiểm soát PRRS – căn bệnh đầy thách thức này.

Phòng Kỹ thuật heo

Công ty TNHH Thuốc Thú y Boehringer Ingelheim Việt Nam