[Chăn nuôi Việt Nam] – Chăn nuôi hiện đại là một nghề có tương lai rõ ràng dành cho những người dám học hỏi và dấn thân. Ngành này rất cần lực lượng lao động trẻ, những con người có kiến thức, kỷ luật, khát vọng làm chủ công nghệ và năng lực quản lý các hệ thống sản xuất quy mô lớn. Khi làm việc nghiêm túc, có tư duy cầu tiến, người lao động hoàn toàn có thể xây dựng sự nghiệp bền vững, đạt thu nhập ổn định và nhận được sự tôn trọng từ xã hội.

 

Đó là những chia sẻ của ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần BAF Việt Nam, với Tạp chí Chăn nuôi Việt Nam.

 

Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần BAF Việt Nam

 

PV: Với kinh nghiệm đào tạo nhân sự ngành chăn nuôi, ông đánh giá thế nào về thực trạng lao động tại các trang trại hiện nay và tác động của yếu tố này đến năng suất, hiệu quả của ngành chăn nuôi Việt Nam?

 

Ông Nguyễn Văn Minh: Về thực trạng nhân sự tại các trang trại hiện nay: “Vừa thừa, vừa thiếu”

 

Tôi cho rằng bức tranh nhân sự ngành chăn nuôi Việt Nam đang ở giai đoạn giao thời đầy thách thức:

 

• Thiếu hụt nhân sự chất lượng cao: Chúng ta không thiếu lao động phổ thông, nhưng đang rất “khát” đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề; quản lý trại có tư duy sản xuất trang trại công nghệ cao và năng lực quản trị hiện đại. Các trang trại quy mô lớn, công nghệ cao mọc lên ngày càng nhiều, nhưng nguồn cung nhân lực được đào tạo bài bản để vận hành các hệ thống này chưa theo kịp tốc độ phát triển.

 

• Khoảng cách giữa đào tạo và thực tế: Sinh viên ra trường thường có kiến thức lý thuyết nhưng yếu kỹ năng thực hành và thiếu “sức bền – đam mê với nghề” với nghề. Nhiều bạn trẻ bị sốc khi đối mặt với điều kiện làm việc biệt lập, xa khu dân cư và yêu cầu kỷ luật khắt khe bởi quy định về An toàn sinh học của các trang trại hiện đại.

 

• Sự dịch chuyển về tư duy: Đã có tín hiệu tích cực là người lao động bắt đầu quen dần với khái niệm “công nhân chăn nuôi” thay vì “lao động làm thuê”. Tuy nhiên, đội ngũ công nhân – công nhân kỹ thuật chưa coi chăn nuôi là một nghề để gắn bó nên tình trạng làm thời vụ, nghỉ việc giữa chừng gây khó khăn cho sản xuất, thói quen làm việc tuỳ hứng vẫn còn tồn tại ở một bộ phận không nhỏ, gây khó khăn cho việc áp dụng các quy trình chuẩn (SOP) trong chăn nuôi ảnh hưởng tới an toàn sinh học và năng suất.

 

Về tầm ảnh hưởng của đội ngũ lao động đến năng suất và ngành chăn nuôi:

 

Tôi khẳng định rằng: “Công nghệ là điều kiện cần, nhưng con người mới là điều kiện đủ và tiên quyế”, bởi lẽ:

 

• Nhân sự là yếu tố quyết định sự thành bại của An toàn sinh học (ATSH): Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, con người chính là “lá chắn” quan trọng nhất, nhưng cũng là “lỗ hổng” dễ bị khai thác nhất. Một hệ thống trại trị giá hàng trăm tỷ đồng có thể bị “vỡ trận” chỉ vì một hành vi lơ là, thiếu trách nhiệm và ý thức tuân thủ của của một nhân viên.

 

• Tối ưu hóa chi phí và hiệu quả: Ở các trại hiện đại, sự chênh lệch năng suất không còn nằm nhiều ở con giống hay thức ăn (vì các công ty đều dùng loại tốt nhất), mà nằm ở khả năng quản lý vận hành. Một kỹ sư chăn nuôi hoặc bác sỹ thú y giỏi có thể giúp giảm chỉ số FCR (hệ số chuyển đổi thức ăn), tăng số con cai sữa/nái/năm (PSY) thông qua những quy trình chăn nuôi – giải pháp kỹ thuật và khả năng phát hiện vấn đề sớm. Đó là lợi nhuận ròng của doanh nghiệp.

 

• Nâng tầm vị thế ngành chăn nuôi Việt Nam: Để cạnh tranh được với các cường quốc chăn nuôi trên thế giới và xuất khẩu sản phẩm, chúng ta buộc phải tăng năng suất chăn nuôi, hạ giá thành sản xuất. Máy móc – công nghệ có thể mua được, nhưng đội ngũ lao động kỷ luật, có tri thức và kỹ năng cao mới là yếu tố giúp chúng ta tối ưu hóa năng suất tổng thể, từ đó giảm giá thành và tăng sức cạnh tranh cho ngành.

 

Đầu tư vào chuồng trại, con giống là đầu tư cho “phần cứng”, còn đầu tư đào tạo con người chính là nâng cấp “phần mềm”. Phần cứng dù hiện đại đến đâu mà phần mềm lỗi thời thì hệ thống cũng không thể vận hành trơn tru. Do đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà là vấn đề sống còn của các doanh nghiệp chăn nuôi hiện nay.”

BAF mở rộng sử dụng điện mặt trời tại các trang trại công nghệ cao

 

PV:  Ông có thể phân tích những nguyên nhân khiến năng suất lao động trong các trang trại chăn nuôi hiện nay chưa đạt kỳ vọng?

 

Ông Nguyễn Văn Minh: Theo tôi, việc năng suất lao động trong ngành chăn nuôi chưa đạt kỳ vọng là một “nỗi đau” của nhiều doanh nghiệp. Vấn đề này không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của 3 nhóm nguyên nhân chính sau đây:

 

Nguyên nhân từ người lao động

 

• Tư duy “làm theo thói quen”: Đây là rào cản lớn nhất. Phần lớn nhân sự làm việc trong các trong trại là lao động nông thôn, chưa qua đào tạo. Họ thường làm việc dựa trên “cảm tính” và kinh nghiệm cũ (ví dụ: nhìn thấy lợn ăn ít thì tự ý giảm cám, hoặc tự ý tiêm thuốc theo thói quen) thay vì tuân thủ phác đồ hay dữ liệu kỹ thuật. Trong chăn nuôi công nghiệp công nghệ cao, sự “sáng tạo” sai chỗ này là kẻ thù của năng suất.

 

• Thiếu kỹ năng công nghệ & quản lý dữ liệu: Các trang trại hiện đại ngày nay đều vận hành bằng phần mềm, cảm biến và dữ liệu (Data). Tuy nhiên, năng lực tiếp cận công nghệ của đội ngũ lao động trực tiếp còn hạn chế. Họ giỏi việc chân tay nhưng ngại việc ghi chép, nhập liệu, dẫn đến thông tin sai lệch, khiến cấp quản lý đưa ra quyết định sai, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất toàn trại.

 

Nguyên nhân từ phía Quản trị & Hệ thống: “Quy trình có, nhưng chưa ‘sống'”

 

• Quy trình (SOP) còn xa rời thực tế: Nhiều doanh nghiệp xây dựng bộ quy trình (SOP) rất dày và chuẩn chỉnh trên giấy, nhưng lại quá phức tạp hoặc mang tính hàn lâm, khiến người công nhân chăn nuôi khó hiểu và khó nhớ. Khi quy trình không đi vào thực tế, người làm sẽ làm tắt, làm ẩu.

 

• Thiếu động lực và KPI chưa rõ ràng: Năng suất thấp đôi khi đến từ việc người lao động không thấy được mối liên hệ giữa công sức họ bỏ ra và thu nhập họ nhận về. Nếu nuôi năng suất tốt hay nuôi dở lương vẫn như nhau, hoặc chế độ thưởng phạt không minh bạch, thì sức ỳ sẽ xuất hiện. Họ sẽ chỉ làm cho “xong việc” chứ không làm cho “tốt việc”.

 

Nguyên nhân từ môi trường làm việc đặc thù

 

• Áp lực tâm lý từ sự cô lập (Cấm trại, cách ly): Chúng ta không thể phủ nhận yếu tố này. Yêu cầu An toàn sinh học khiến người lao động phải sống cách ly, xa gia đình trong thời gian dài (2 -3 tháng, thậm chí lâu hơn). Sự thiếu hụt về đời sống tinh thần, cảm giác tù túng (stress) tinh thần làm việc giảm sút, dẫn đến mất tập trung, thao tác sai sót và giảm năng suất lao động.

 

• Điều kiện làm việc: Môi trường chăn nuôi thường ồn ào, bụi bặm và có mùi. Nếu trang trại không đầu tư cải thiện vi khí hậu tốt, sức khỏe người lao động sẽ đi xuống nhanh chóng, kéo theo năng suất lao động giảm sút.

 

Năng suất thấp là hệ quả của việc: Tư duy cũ vận hành trên công nghệ mới, cộng với áp lực tâm lý chưa được giải tỏa. Để giải quyết, chúng ta không chỉ cần đào tạo kỹ năng mà còn phải “đả thông tư tưởng” và cải thiện và nâng cao môi trường sống cho đội ngũ”.

Hiện nay, Công ty Cổ phần BAF Việt NAm đang áp dụng thí điểm mô hình nuôi heo nhóm theo chương trình phúc lợi động vật quốc tế

 

PV: Tại BAF, doanh nghiệp đang áp dụng những chính sách, “đòn bẩy” nào để giúp người lao động coi trang trại là nơi gắn bó lâu dài và chăn nuôi là một nghề thực sự?

 

Ông Nguyễn Văn Minh:

 

Thứ nhất, về chính sách của Đảng và Nhà nước

 

Nhà nước cần định vị rõ nhân lực ngành chăn nuôi là một nguồn lực chiến lược của nông nghiệp quốc gia, từ đó có các chính sách dài hạn, ổn định và nhất quán.

 

Trọng tâm chính sách trong thời gian tới cần là:

 

• Chuẩn hóa nghề chăn nuôi như một nghề kỹ thuật đặc thù, có khung tiêu chuẩn kỹ năng, chứng chỉ đào tạo nghề và lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng.

 

• Đổi mới đào tạo nghề chăn nuôi hiện đại, chăn nuôi thông minh, ưu tiên đào tạo thực hành, đào tạo tại trang trại; Nhà nước hỗ trợ kinh phí, doanh nghiệp tham gia đào tạo và sử dụng lao động sau đào tạo.

 

• Chính sách an sinh và phúc lợi cho lao động chăn nuôi (nhà ở, y tế, bảo hiểm, điều kiện sinh hoạt tại trang trại), đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.

 

• Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho đào tạo nhân lực, coi chi phí đào tạo là khoản đầu tư được ưu đãi về thuế và chính sách tín dụng.

Thứ hai, về vai trò của các nhà trường và cơ sở đào tạo

 

Các trường đại học, cao đẳng, trung cấp nghề cần thay đổi căn bản tư duy đào tạo chăn nuôi, chuyển từ “dạy những gì mình có” sang “dạy những gì sản xuất cần”. Cụ thể:

 

• Chương trình đào tạo phải được đồng xây dựng với doanh nghiệp, cập nhật thường xuyên theo thực tiễn sản xuất của ngành công nghiệp chăn nuôi. Bên cạnh chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y cần chú trọng đào tạo các ngành Môi trường, Cơ khí – Tự động hoá, Công nghệ thông tin… phục vụ cho ngành chăn nuôi.

 

• Tăng tỷ trọng thực hành, thực tập dài hạn tại trang trại; sinh viên ra trường phải làm được việc ngay.

 

• Đào tạo theo chuẩn vị trí việc làm: kỹ thuật viên, quản lý trại, quản lý khu vực…

 

• Gắn đào tạo với định hướng nghề nghiệp rõ ràng, giúp người học nhìn thấy tương lai và giá trị xã hội của nghề chăn nuôi.

 

Thứ ba, về trách nhiệm của doanh nghiệp chăn nuôi

 

Doanh nghiệp là nơi biến kiến thức đào tạo ở nhà trường thành năng suất, hiệu quả thực tế. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư cho con người, thay đổi cách nhìn về lao động ngành chăn nuôi.

 

Trong đó, doanh nghiệp cần:

 

• Xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, an toàn, kỷ luật, ứng dụng khoa học, đầu tư công nghệ tự động hoá giảm sức lao động.

 

• Áp dụng cơ chế lương – thưởng gắn với năng suất và kết quả sản xuất, minh bạch và công bằng.

 

• Đầu tư đào tạo nội bộ, phát triển đội ngũ quản lý trại và nhân sự kế cận.

 

• Tạo lộ trình nghề nghiệp dài hạn, để người lao động thấy rằng làm chăn nuôi cũng có thể thăng tiến, có thu nhập tốt và được xã hội ghi nhận.

 

Thứ tư, về truyền thông và thay đổi nhận thức xã hội

 

Bên cạnh chính sách và đào tạo, cần thay đổi nhận thức xã hội về nghề chăn nuôi. Chăn nuôi hiện đại không còn là nghề “lam lũ, vất vả” mà là một ngành sản xuất công nghệ cao, có kỷ luật, có thu nhập ổn định và nhiều cơ hội phát triển. Do đó:

 

• Cần đẩy mạnh truyền thông tích cực về các mô hình trang trại hiện đại, các cá nhân thành công trong nghề chăn nuôi.

 

• Đưa hình ảnh người lao động chăn nuôi trở thành người làm kinh tế nông nghiệp chuyên nghiệp, có tri thức và kỹ năng.

 

Tôi cho rằng, chỉ khi chính sách đúng, đào tạo trúng, doanh nghiệp làm thật và xã hội ghi nhận, thì năng suất lao động trong chăn nuôi mới có thể được cải thiện một cách bền vững. Khi đó, chăn nuôi mới thực sự trở thành một nghề đáng để người lao động lựa chọn và gắn bó lâu dài. Đây không chỉ là bài toán của riêng ngành chăn nuôi, mà còn là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của nông nghiệp Việt Nam trong tương lai.

 

Trong hành trình tăng tốc mở rộng quy mô chăn nuôi mạnh mẽ hiện nay, BAF Việt Nam luôn kiên định với chiến lược lấy con người làm trung tâm, coi con người là động lực của mọi sự phát triển. Chúng tôi đặt niềm tin vững chắc vào triết lý “Thành công bằng sự tử tế”, qua đó xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng, dựa trên các giá trị cốt lõi “Tâm – Trí – Tốc”.

 

Sự tử tế tại BAF không dừng lại ở lời nói, mà được cụ thể hóa bằng một hệ sinh thái đãi ngộ toàn diện, nơi chúng tôi dùng 3 đòn bẩy chiến lược để nhân sự coi Trang trại là Nhà và Nghề nuôi heo là Nghiệ

 

Đòn bẩy về Thu nhập & Tài sản: Chia sẻ thịnh vượng – Gắn kết dài lâu

 

Tại BAF, chúng tôi không chỉ trả lương, chúng tôi kiến tạo sự nghiệp tài chính cho người lao động thông qua cơ chế ‘kiềng 3 chân’ vững chắc:

 

• Thưởng năng suất vượt trội (Incentive): Chính sách lương cạnh tranh và xóa bỏ giới hạn thu nhập. Cơ chế thưởng được tính toán chi tiết dựa trên các chỉ số kỹ thuật trọng yếu (như FCR, tỷ lệ nuôi sống, số con cai sữa/nái/năm…). Làm càng tốt, kỹ thuật càng cao, thưởng càng lớn. Đây là sự sòng phẳng và tử tế nhất: Người lao động được hưởng đúng giá trị họ tạo ra.

 

• Thưởng thâm niên (Loyalty Bonus): BAF trân trọng sự gắn bó. Chúng tôi có chính sách đãi ngộ tăng tiến theo thời gian cống hiến. Những nhân sự đi cùng BAF qua những năm tháng khó khăn xứng đáng nhận được sự tri ân đặc biệt, để họ yên tâm ‘an cư’ tại doanh nghiệp.

 

• Chính sách ESOP (Cổ phiếu thưởng): Đây là điểm khác biệt lớn nhất của BAF. Chúng tôi phát hành cổ phiếu ưu đãi cho cán bộ công nhân viên và nhân sự có thành tích xuất sắc. Chúng tôi muốn biến người lao động thành Cổ đông, thành những người Đồng chủ sở hữu. Khi đó, sự phát triển của BAF cũng chính là sự gia tăng tài sản của chính họ.

 

Đòn bẩy về Môi trường sống: Tiện nghi như Phố – Thân thiện như Nhà

 

Để xóa bỏ tâm lý ngại xa nhà, ngại khổ của nghề chăn nuôi, BAF thực hiện chiến lược ‘Đô thị hóa’ tiện ích ngay tại trại:

 

• Tiện nghi ‘chuẩn sao’: Khu nhà ở sinh hoạt của người lao động trang bị máy lạnh, máy nước nóng, Wifi tốc độ cao phủ sóng toàn khu. Chúng tôi chăm chút từng bữa ăn dinh dưỡng, từng giấc ngủ sạch sẽ để tái tạo sức lao động tốt nhất cho anh em.

 

• Không gian thân thiện & Giải trí: Sau giờ làm việc, anh em có sân bóng, khu căng tin mua sắm đồ thiết yếu, karaoke… để cân bằng cuộc sống.

 

• Văn hóa ‘Gia đình’: Quan trọng hơn cả vật chất là tinh thần. Tại BAF, không có khoảng cách giữa ‘sếp’ và ‘lính’, chỉ có những người đồng nghiệp cùng chia sẻ vui buồn. Chúng tôi xây dựng một cộng đồng văn minh, đoàn kết và tử tế, nơi mỗi người đều cảm thấy được quan tâm và tôn trọng.

 

Đòn bẩy về Đào tạo & Thăng tiến: Trao cơ hội công bằng cho mọi người

 

Tại BAF, cánh cửa thăng tiến rộng mở cho bất kỳ ai có Khát vọng và Năng lực, không phân biệt xuất phát điểm:

 

• Đào tạo thực chiến & Bồi dưỡng nhân tài: Thông qua Trung tâm phát triển nguồn nhân lực và Trung tâm Đào tạo thực hành farm, chúng tôi không chỉ dạy kỹ thuật chăn nuôi mà còn đào tạo kỹ năng quản lý, tư duy lãnh đạo. Chúng tôi sẵn sàng đầu tư ngân sách lớn để cử nhân sự đi học tập công nghệ mới trong và ngoài nước.

 

• Cơ hội thăng tiến minh bạch (Fairness): Lộ trình công danh tại BAF rất rõ ràng: Từ Công nhân ky thuật -> Kỹ thuật viên -> Trưởng khu -> Giám đốc trại -> Giám đốc sản xuất vùng…. Một sinh viên mới ra trường hay một người lao động từ vị trí thấp nhất, nếu nỗ lực học hỏi và chứng minh được năng lực, đều có thể trở thành quản lý cấp cao. Tại BAF, ‘ghế’ không dành cho người có quan hệ, mà dành cho người có năng lực và cống hiến.

 

Tại BAF Việt Nam, chúng tôi giữ chân người tài bằng Thu nhập đột phá, giữ chân trái tim bằng Sự tử tế trong đãi ngộ và giữ chân khát vọng bằng Cơ hội thăng tiến không giới hạn.

 

“Bản thân tôi và Ban lãnh đạo BAF luôn trăn trở: Làm sao để mỗi khi nhắc về BAF, anh em kỹ thuật không chỉ tự hào về mức lương, mà còn tự hào vì được làm việc trong một môi trường chuyên nghiệp, nơi họ được lớn lên và trưởng thành mỗi ngày.”

Mô hình trang trại nhà tầng Công ty Cổ phần Nông nghiệp BAF

 

PV: Ông muốn nhắn gửi gì đến những người trẻ và lao động tại các trang trại về vị thế của “nghề chăn nuôi” trong giai đoạn hiện nay?

 

Ông Nguyễn Văn Minh chia sẻ: Tôi muốn nhắn gửi tới các bạn trẻ cũng như những người đang làm việc tại các trang trại rằng, nghề chăn nuôi hôm nay đã và đang bước sang một vị thế hoàn toàn mới. Đây không còn là nghề lao động giản đơn, dựa chủ yếu vào kinh nghiệm truyền thống, mà đã trở thành một ngành kinh tế kỹ thuật cao, đòi hỏi tri thức, kỷ luật và tư duy quản trị.

 

Trong bối cảnh hiện nay, khi an ninh lương thực, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững trở thành những vấn đề mang tính toàn cầu, nghề chăn nuôi giữ vai trò hết sức quan trọng đối với xã hội. Mỗi người làm chăn nuôi không chỉ nuôi con vật, mà còn trực tiếp góp phần bảo đảm bữa ăn an toàn cho hàng chục triệu người dân, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế cho đất nước.

 

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, chăn nuôi hiện đại là một nghề có tương lai rõ ràng đối với những ai dám học hỏi và dấn thân. Ngành này cần người trẻ, cần những con người có kiến thức, kỷ luật, khát vọng làm chủ công nghệ và năng lực quản lý các hệ thống sản xuất quy mô lớn. Nếu làm việc nghiêm túc và có tư duy cầu tiến, người lao động hoàn toàn có thể xây dựng sự nghiệp bền vững, đạt thu nhập tốt và được xã hội tôn trọng.

 

Với những anh chị em đang làm việc tại các trang trại, tôi mong mọi người hãy tự hào về công việc mình đang làm. Chính sự tận tâm, kỷ luật và tinh thần trách nhiệm của từng cá nhân đã góp phần tạo nên thành công của cả ngành chăn nuôi. Nghề chăn nuôi không chỉ là kế sinh nhai, mà hoàn toàn có thể trở thành sự nghiệp cả đời, nếu chúng ta coi đó là con đường phát triển bản thân lâu dài.

 

Cuối cùng, tôi tin rằng những ai lựa chọn nghề chăn nuôi bằng sự nghiêm túc và cam kết gắn bó lâu dài sẽ có được chỗ đứng vững chắc trong tương lai. Ngành chăn nuôi Việt Nam đang rất cần những con người như vậy để cùng nhau xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, nhân văn và phát triển bền vững.

 

Trân trọng cảm ơn Ông Nguyễn Văn Minh về cuộc trò chuyện này.

 

Hà Ngân