[Chăn nuôi Việt Nam] – Chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp cùng bàn giải pháp sử dụng kháng sinh có trách nhiệm, tuân thủ pháp luật và hướng tới chăn nuôi bền vững.

Quản lý kháng sinh theo chuẩn mới

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi đang chịu áp lực lớn từ yêu cầu an toàn thực phẩm và nguy cơ kháng kháng sinh trên toàn cầu, việc sử dụng thuốc thú y minh bạch, khoa học và có trách nhiệm đang trở thành vấn đề được quan tâm đặc biệt.

Toàn cảnh hội thảo

Tại hội thảo chuyên đề về “Sử dụng kháng sinh có trách nhiệm trong chăn nuôi” vào ngày 6/3 tại TP. Hồ Chí Minh, do Công ty TNHH Elanco Việt Nam tổ chức, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, các chuyên gia trong nước và quốc tế cùng doanh nghiệp trong ngành, nhiều góc nhìn từ chính sách, khoa học đến thực tiễn sản xuất đã được đưa ra nhằm tìm lời giải cho bài toán phát triển chăn nuôi bền vững.

Bà Lê Thị Mai, Tổng Giám đốc Công ty Elanco Việt Nam

Phát biểu mở đầu chương trình, bà Lê Thị Mai, Tổng Giám đốc Công ty Elanco Việt Nam cho biết, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người chăn nuôi về cách sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi một cách có trách nhiệm. Theo bà Mai, chủ đề của chương trình không chỉ dừng lại ở kỹ thuật sử dụng thuốc mà còn gắn với mục tiêu sản xuất bền vững và tuân thủ các quy định pháp luật.

“Chủ đề chính của chúng ta hôm nay là làm cách nào sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi có trách nhiệm, hướng tới sản xuất bền vững và tuân theo các quy định của Nhà nước. Những diễn giả hôm nay sẽ hướng dẫn chúng ta cách thực hành. Đây cũng là cơ hội để khách hàng đặt câu hỏi và được giải đáp, đồng thời thể hiện sự đồng hành giữa cơ quan nhà nước, nhà cung cấp và người sản xuất”, bà Mai chia sẻ.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, nguyên Quyền Cục trưởng Cục Chăn nuôi

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, nguyên Quyền Cục trưởng Cục Chăn nuôi cho rằng, kiểm soát dịch bệnh luôn là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả sản xuất trong chăn nuôi. Trong đó, quản lý và sử dụng kháng sinh đóng vai trò đặc biệt quan trọng bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe vật nuôi, hiệu quả kinh tế cũng như môi trường.

“Trong chăn nuôi, mấu chốt chính là kiểm soát dịch bệnh. Trong kiểm soát dịch bệnh thì việc quản lý và sử dụng kháng sinh là quan trọng nhất, vì tác động rất lớn đến hiệu quả kinh tế, liên quan đến bảo vệ sức khỏe đàn vật nuôi và bảo vệ môi trường”, ông Dương nhấn mạnh.

Theo ông, để ngành chăn nuôi phát triển hiệu quả, hệ thống chính sách và quy định pháp luật phải đảm bảo tính khả thi để người sản xuất có thể áp dụng trong thực tế. Nếu quy định không rõ ràng hoặc thiếu hướng dẫn cụ thể, rủi ro sẽ rất lớn đối với người chăn nuôi. “Nhà nước thay đổi về thể chế thì người chăn nuôi cũng phải thay đổi hành vi và tư duy sản xuất. Tôi rất kỳ vọng sau cuộc tọa đàm hôm nay chúng ta sẽ thống nhất được cách làm để phát triển chăn nuôi bền vững”, ông Dương nói.

Dr. Karl Alexander Fabros, Giám đốc kỹ thuật cấp cao ngành heo tại khu vực châu Á Công ty Elanco

Tại tọa đàm, Dr. Karl Alexander Fabros, Giám đốc kỹ thuật cấp cao ngành heo tại khu vực châu Á Công ty Elanco đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm liên quan đến quản lý sức khỏe đàn vật nuôi và sử dụng kháng sinh có trách nhiệm trong chăn nuôi heo. Theo ông, việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi có những đặc điểm khác với việc sử dụng trong y học cho con người.

Ông cho biết, trong thực tế sản xuất, kháng sinh có thể được dùng khi vật nuôi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng của bệnh, nhưng cũng có thể được sử dụng để điều trị dự phòng trong trường hợp nguy cơ lây lan cao trong đàn.

“Việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi rất khác với cách sử dụng cho con người. Chúng ta có thể dùng kháng sinh khi động vật đã có biểu hiện lâm sàng của bệnh. Nhưng trong nhiều trường hợp nhất là khi đàn vật nuôi có nguy cơ cao, kháng sinh được sử dụng cho cả những con vật chưa biểu hiện bệnh nhằm ngăn chặn sự lây lan trong đàn”, ông Fabros phân tích.

Theo chuyên gia này, mục tiêu của việc sử dụng kháng sinh không phải là lạm dụng thuốc mà là kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, đảm bảo sức khỏe đàn vật nuôi và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc. Ông cũng nhấn mạnh việc sử dụng kháng sinh cần dựa trên đánh giá nguy cơ dịch tễ, mật độ đàn và điều kiện an toàn sinh học của trang trại, đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị và thời gian ngừng thuốc.

Bà Lê Thị Huệ, đại diện Phòng Quản lý thuốc thú y, Cục Chăn nuôi và Thú y

Liên quan đến pháp lý trong việc sử dụng thuốc kháng sinh, bà Lê Thị Huệ, đại diện Phòng Quản lý thuốc thú y, Cục Chăn nuôi và Thú y, đã trình bày các quy định liên quan đến việc sử dụng thuốc thú y theo Nghị định 13/2020/NĐ-CP, đặc biệt là Điều 12 quy định về thức ăn chăn nuôi có chứa kháng sinh. Theo bà Huệ, các quy định này nhằm kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh trong sản xuất, hạn chế nguy cơ tồn dư thuốc trong thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

“Việc sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi phải tuân thủ đúng danh mục, mục đích sử dụng và lộ trình quản lý của Nhà nước. Các cơ sở chăn nuôi, sản xuất thức ăn và cơ sở kinh doanh thuốc thú y đều phải thực hiện đúng quy định, đảm bảo truy xuất được nguồn gốc và quá trình sử dụng kháng sinh”, bà Huệ cho biết.

Ông Prapued Aksornphan, D.V.M., Ph.D., Giám đốc Quốc gia cấp cao Cụm khu vực Thái Lan, Việt Nam, Campuchia, Lào, Myanmar của Elanco

Chia sẻ thêm về quản lý kiểm soát dịch bệnh ở nhiều nước trên thế giới, ông Prapued Aksornphan, D.V.M., Ph.D., Giám đốc Quốc gia cấp cao Cụm khu vực Thailand, Việt Nam, Campuchia, Lào, Myanmar của Elanco, chia sẻ kinh nghiệm quản lý kháng sinh và phát triển chăn nuôi bền vững tại Thái Lan. Theo ông, các doanh nghiệp trong ngành phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn nghiêm ngặt từ các tổ chức quốc tế nhằm đảm bảo việc sử dụng kháng sinh an toàn và có trách nhiệm.

“Chúng tôi phải đáp ứng các yêu cầu của các đoàn thanh tra thuộc các tổ chức y tế quốc tế để đảm bảo ngành chăn nuôi phát triển bền vững, bảo vệ sức khỏe con người và hành tinh”, ông Aksornphan nói. Ông cho biết Elanco đang theo đuổi nhiều mục tiêu dài hạn, trong đó có việc giảm ít nhất 21 triệu tấn khí thải, góp phần đảm bảo nguồn protein bền vững và hỗ trợ thêm 100 triệu thú cưng khỏe mạnh trên toàn cầu.

Ngoài ra, theo ông Aksornphan, các sản phẩm thuốc thú y, kể cả thuốc generic, đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn tương đương sinh học theo yêu cầu của cơ quan quản lý để đảm bảo hiệu quả điều trị và độ an toàn khi sử dụng trong chăn nuôi. Việc kiểm soát chất lượng thuốc không chỉ dựa trên thành phần hoạt chất mà còn liên quan đến quy trình sản xuất, độ ổn định và khả năng hấp thu của thuốc trong cơ thể vật nuôi.

Những câu hỏi thực tế từ trang trại

Tọa đàm kháng sinh có trách nhiệm trong chăn nuôi

Sau phần trình bày của các diễn giả, chương trình chuyển sang phần tọa đàm với nhiều câu hỏi thực tiễn từ phía người chăn nuôi và doanh nghiệp. Một trong những vấn đề được quan tâm là cách xử lý khi dịch bệnh xuất hiện trong một khu chuồng của trang trại. Một đại biểu đặt câu hỏi: “Nếu một trang trại có 10 chuồng nuôi và bác sĩ thú y chẩn đoán bệnh tại một chuồng, liệu có nên điều trị cho tất cả các chuồng còn lại hay không?”.

Trả lời câu hỏi này, bà Lê Thị Huệ cho rằng việc điều trị cần dựa trên đánh giá nguy cơ lây lan của dịch bệnh và điều kiện thực tế của trang trại. “Nếu các chuồng nằm gần nhau và nguy cơ lây lan cao thì cần điều trị dự phòng. Tuy nhiên nếu các chuồng ở xa và được cách ly tốt thì không nhất thiết phải điều trị toàn bộ. Quan trọng nhất vẫn là đảm bảo các biện pháp an toàn sinh học để đàn vật nuôi luôn khỏe mạnh”, bà Huệ nói.

Bổ sung thêm phần giải đáp từ các chuyên gia, về phía doanh nghiệp, bà Lê Thị Mai cho rằng, trong nhiều trường hợp việc điều trị dự phòng cho cả đàn là cần thiết để hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Theo bà, ngay cả khi một số con vật chưa biểu hiện triệu chứng bệnh, chúng vẫn có thể đã nhiễm mầm bệnh trong giai đoạn ủ bệnh.

“Trong cùng một chuồng, tất cả con vật có thể cần sử dụng kháng sinh vì dù chưa biểu hiện bệnh nhưng vẫn có khả năng đã nhiễm mầm bệnh. Điều trị dự phòng là một cách để bảo vệ cả đàn và hạn chế nguy cơ lây lan”, bà Mai phân tích. Theo bà, việc sử dụng thuốc trong trường hợp này phải được bác sĩ thú y đánh giá kỹ lưỡng, tuân thủ đúng liều lượng, thời gian và quy định ngừng thuốc, nhằm vừa kiểm soát dịch bệnh hiệu quả vừa đảm bảo không để lại tồn dư kháng sinh trong sản phẩm chăn nuôi.

Chia sẻ thêm về kinh nghiệm quốc tế, ông Prapued Aksornphan cho biết, việc quản lý dịch bệnh trong chăn nuôi tại Thái Lan cũng có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam. Trước khi một loại thuốc được sử dụng rộng rãi, doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ dữ liệu về độ an toàn và hiệu quả. Theo ông, Elanco đã đầu tư hàng triệu đô la cho nghiên cứu nhằm đảm bảo các sản phẩm kháng sinh được chứng nhận về độ an toàn.

TS. Ninh Thị Len, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi trao đổi tại hội thảo

Ông cũng lưu ý rằng trong sản xuất thức ăn chăn nuôi, nếu quy trình trộn kháng sinh không được kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến hiện tượng lây nhiễm chéo. Vì vậy, nhiều nhà máy hiện nay áp dụng quy trình sản xuất tách biệt giữa thức ăn có kháng sinh và thức ăn không có kháng sinh để giảm nguy cơ tồn dư thuốc trong sản phẩm. Ngoài ra, ở giai đoạn xuất bán, vật nuôi phải được ngừng sử dụng kháng sinh trong một khoảng thời gian nhất định nhằm đảm bảo không còn tồn dư thuốc trong thịt.

Từ những trao đổi tại tọa đàm, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương cho rằng, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu nông sản nên yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng cao. Theo ông, mục tiêu cuối cùng không chỉ là đáp ứng thị trường quốc tế mà còn đảm bảo người tiêu dùng trong nước được sử dụng thực phẩm an toàn.

Các trang trại chăn nuôi trao đổi với các diễn giả

“Việt Nam là nước xuất khẩu nông sản và chúng ta cũng mong muốn người Việt Nam được sử dụng chính những sản phẩm đó. Vì vậy mục tiêu phải là kiểm soát tốt việc sử dụng kháng sinh để không còn tồn dư trong sản phẩm khi đưa ra thị trường”, ông Dương nói. Theo ông, để làm được điều này cần tăng cường giám sát từ khâu chăn nuôi, sử dụng thuốc thú y đến kiểm nghiệm sản phẩm trước khi lưu thông, qua đó đảm bảo chất lượng thực phẩm và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Theo ông, để làm được điều này cần sự thay đổi đồng bộ từ chính sách đến thực hành sản xuất, hệ thống pháp luật phải rõ ràng, cơ chế quản lý phải khả thi, còn người chăn nuôi cần thay đổi tư duy và nâng cao trách nhiệm trong sử dụng thuốc thú y.

“Chăn nuôi bền vững không chỉ là câu chuyện năng suất hay lợi nhuận, mà còn là trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng và môi trường. Khi chúng ta kiểm soát tốt kháng sinh, đó cũng chính là lúc ngành chăn nuôi bước sang một giai đoạn phát triển trưởng thành hơn, minh bạch hơn và bền vững hơn”, ông Dương nhấn mạnh.

Ông cho biết thêm, cùng với việc hoàn thiện chính sách và nâng cao nhận thức của người sản xuất, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, tăng cường kiểm soát dịch bệnh, an toàn sinh học và giám sát tồn dư kháng sinh để tạo nền tảng vững chắc cho ngành chăn nuôi phát triển lâu dài.

T.P