Việc áp dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) đầy đủ đối với các sản phẩm thịt như bò, lợn, cừu và gà có thể giúp giảm nhanh chóng và với chi phí thấp những tác động tiêu cực đến môi trường.

Thịt là nguồn gây tác động môi trường lớn nhất trong chế độ ăn

Theo tờ The Guardian, nghiên cứu cho thấy nếu các chính phủ chấm dứt chính sách ưu đãi thuế đối với thịt và áp dụng mức VAT phổ thông, mức chi phí phát sinh đối với mỗi hộ gia đình ở Liên minh châu Âu (EU) có thể chỉ khoảng 26 euro mỗi năm, trong khi tác động sinh thái liên quan đến tiêu dùng thực phẩm có thể giảm từ 3% đến 6%, tùy theo cách nguồn thu thuế được phân bổ lại.

Thực phẩm có nguồn gốc động vật hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong dấu chân sinh thái từ chế độ ăn của các hộ gia đình tại EU. Lĩnh vực này chịu trách nhiệm cho gần một phần tư lượng phát thải khí nhà kính, hơn một nửa mức suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm phốt pho, cũng như gần ba phần tư tổng lượng nước tiêu thụ.

Sản phẩm thịt bò được bày bán tại siêu thị ở Paris, Pháp. Ảnh: AFP/TTXVN

Ưu đãi thuế khiến người tiêu dùng “không thấy” chi phí môi trường

Dù vậy, có tới 22 trong số 27 quốc gia thành viên EU đang áp dụng mức thuế thấp hơn tiêu chuẩn đối với thịt. Điều này đồng nghĩa người tiêu dùng chưa phải trả đầy đủ chi phí môi trường và xã hội phát sinh từ việc tiêu thụ các sản phẩm này, khiến tín hiệu giá bị bóp méo.

Nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam thực hiện đã tính toán những “chi phí ẩn” nói trên, đồng thời đánh giá tác động của hai kịch bản chính sách: áp dụng VAT đầy đủ đối với thịt hoặc đánh thuế carbon lên thực phẩm.

Kết quả cho thấy ảnh hưởng môi trường toàn cầu của thịt cao hơn đáng kể so với thực phẩm có nguồn gốc thực vật về tác động khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, sử dụng đất và ô nhiễm, ngoại trừ tiêu chí tiêu thụ nước.

Hiện mức ưu đãi thuế đối với thịt khác nhau rõ rệt giữa các quốc gia. Ireland là nước có mức chênh lệch lớn nhất khi thịt chịu thuế 0% so với mức VAT chung 23%. Tại Anh, thịt tươi không chịu VAT, trong khi các sản phẩm thịt chế biến hoặc bán tại nhà hàng chịu thuế 20%. Khoảng cách thuế cũng lên tới 20 điểm phần trăm ở Croatia, 15 điểm ở Pháp, 12 điểm ở Đức và Italy, và 11 điểm ở Tây Ban Nha. Trong EU, chỉ Bulgaria, Đan Mạch, Estonia, Latvia và Lithuania áp dụng VAT tiêu chuẩn cho thịt.

Nếu các chính phủ EU chấm dứt ưu đãi này, nghiên cứu ước tính tác động môi trường từ tiêu dùng thực phẩm sẽ giảm từ 3,48% đến 5,7%. Riêng với khí hậu, lượng phát thải khí nhà kính có thể giảm khoảng 29,9 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm, tương đương gần 5% tổng lượng phát thải.

Hoàn thu thuế có thể giảm gánh nặng cho người dân

Gánh nặng tài chính đối với người tiêu dùng phụ thuộc lớn vào cách sử dụng nguồn thu thuế bổ sung. Nếu không có cơ chế bù đắp, chi tiêu thực phẩm trung bình của mỗi hộ gia đình EU sẽ tăng khoảng 109 euro mỗi năm. Tuy nhiên, nếu khoản thu này được phân phối lại cho người dân, chi phí ròng chỉ còn khoảng 26 euro mỗi năm.

Một phương án khác được đánh giá còn “dễ chịu” hơn cho người tiêu dùng là áp dụng giá carbon khoảng 52 euro đối với thực phẩm, giúp chi phí ròng giảm xuống còn khoảng 12 euro mỗi năm và mang lại lợi ích môi trường lớn hơn. Dù vậy, nhóm nghiên cứu thừa nhận cách tiếp cận này đòi hỏi các tính toán kinh tế và chính trị phức tạp hơn, khiến việc điều chỉnh VAT trở thành lựa chọn khả thi hơn trong ngắn hạn.

Các nhà khoa học kết luận rằng khi tính đầy đủ chi phí môi trường, xã hội sẽ được hưởng lợi rõ rệt từ những chính sách này. “Các con số của chúng tôi cho thấy những biện pháp được xem xét có thể mang lại hiệu quả, đồng thời phản ánh thực tế là chúng ta vẫn chưa đưa đầy đủ tác động môi trường của thịt vào giá cả”, Charlotte Plinke, một tác giả của nghiên cứu, cho biết. Điều quan trọng là phải có thông tin chính xác về mức độ tác động và minh bạch về mục tiêu chính sách cũng như cách sử dụng nguồn thu.

Bảo Hân
Nguồn: Báo Tin tức và Dân tộc