Dịch tả heo châu Phi (DTHCP) bùng phát tại Việt Nam từ năm 2019 đến nay vẫn là mối đe dọa lớn với ngành chăn nuôi. Dù đã có vaccine trong nước, nhưng virus gần đây lại có những biến thể mới, gây nhiều thách thức cho công tác phòng chống.

Nhiều chủng virus lây lan

Theo ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ NN-MT), virus DTHCP tại Việt Nam đã xuất hiện chủng tái tổ hợp; đồng thời tồn tại song song với chủng cũ, đòi hỏi việc nghiên cứu, giám sát và phát triển vaccine cần bám sát thực tiễn.

Việc giám sát virus DTHCP trong thực địa đã được Bộ NN-MT triển khai từ năm 2020 đến nay. Kết quả cho thấy virus vẫn lưu hành trên diện rộng, trong đó giám sát chủ động 69.085 mẫu đã phát hiện 3.612 mẫu dương tính (chiếm 5,22%). Giám sát bị động tại các ổ dịch với 4.096 mẫu có 2.639 mẫu dương tính (chiếm 64,42%). Đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, điểm đáng chú ý nhất nằm ở kết quả giải trình tự gene từ tháng 1-2024 đến tháng 6-2025. Trong số 38 mẫu được phân tích chuyên sâu, có 21 mẫu (55,3%) là virus thuộc genotype II (tức chủng virus từng gây dịch tại Việt Nam từ 2019 đến nay); 17 mẫu còn lại (44,7%) là virus tái tổ hợp giữa genotype I và genotype II, có trình tự gene tương đồng 100% với các chủng tái tổ hợp từng xuất hiện tại Trung Quốc (2021-2022), Mông Cổ (2022) và Cameroon (2023).

Chăn nuôi an toàn sinh học, tại trang trại của Tập đoàn Dabaco (tỉnh Bắc Ninh)

Theo báo cáo của Bộ NN-MT, đến nay Việt Nam đã cấp phép lưu hành cho 3 loại vaccine DTHCP do doanh nghiệp trong nước sản xuất, gồm “NAVET-ASFVAC” của Công ty NAVETCO, “AVAC ASF LIVE” của Công ty cổ phần AVAC Việt Nam và “Dacovac-ASF2” của Tập đoàn Dabaco. Đây là kết quả hợp tác nghiên cứu giữa doanh nghiệp Việt Nam và các nhà khoa học Mỹ, ứng dụng công nghệ virus nhược độc. Vaccine được khuyến cáo sử dụng cho heo thịt khỏe mạnh trên 4 tuần tuổi (không được dùng cho heo đực giống và heo nái sinh sản). Tuy nhiên, đến nay, chưa có loại nào dành cho heo nái và heo đực giống (nhóm vật nuôi có vai trò quyết định trong tái đàn và duy trì nguồn giống).

Tồn đọng hàng triệu liều vaccine

Từ giữa năm 2022 đến tháng 6-2025, tổng số vaccine mà 3 doanh nghiệp sản xuất là khoảng 7,9 triệu liều. Trong đó, Công ty AVAC đã sản xuất trên 4,4 triệu liều, cung ứng trong nước hơn 3,1 triệu liều và xuất khẩu 725.000 liều. Công ty Navetco sản xuất 2,5 triệu liều, cung ứng trong nước gần 1,2 triệu liều và xuất khẩu 7.000 liều. Tập đoàn Dabaco đã sản xuất gần 1 triệu liều, chưa công bố số lượng đã phân phối. Như vậy, tổng số vaccine đã cung ứng và xuất khẩu là hơn 5 triệu liều, còn tồn khoảng 2,9 triệu liều. Nguyên nhân là do tâm lý người chăn nuôi vẫn còn dè dặt. Một số hộ e ngại rủi ro, chưa tin vào chất lượng vaccine nội. Mặt khác, giá thành khoảng 60.000 đồng/liều cũng là rào cản với nhiều hộ nhỏ lẻ.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ NN-MT Phùng Đức Tiến khẳng định, công tác giám sát sau tiêm được tiến hành tương đối bài bản. Bộ NN-MT đã theo dõi trên 1 triệu con heo được tiêm tại 45 tỉnh, thành (trước thời điểm hợp nhất). Tỷ lệ heo chết sau tiêm chỉ có 0,1% (chủ yếu do bệnh nền sẵn có hoặc lây nhiễm từ trước khi tiêm, không liên quan đến vaccine). Đại diện Bộ NN-MT khẳng định, các loại vaccine nội địa đã được thử nghiệm diện rộng tại nhiều tỉnh trọng điểm trước khi cấp phép, với số lượng hàng chục ngàn con heo. Tỷ lệ bảo hộ lâm sàng sau tiêm đạt 94%-96%, tùy điều kiện nuôi và kỹ thuật tiêm.

Vấn đề lớn nhất hiện nay là các loại vaccine đang lưu hành đều được phát triển dựa trên chủng genotype II, chưa có xác nhận hiệu lực với chủng virus tái tổ hợp. Trong bối cảnh 2 chủng đang cùng tồn tại trong đàn heo tại Việt Nam, nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng vẫn hiện hữu. Cục Chăn nuôi và Thú y thông tin thêm, mặc dù Việt Nam vẫn chưa có loại vaccine chính thức nào dành riêng cho chủng virus tái tổ hợp, nhưng các nhóm nghiên cứu trong nước đang khẩn trương phát triển dòng vaccine thế hệ mới dựa trên chủng này, với kỳ vọng có thể thử nghiệm thực tế từ cuối năm 2025.

Phúc Hậu

Nguồn: https://www.sggp.org.vn/