[Chăn nuôi Việt Nam] – Trong bối cảnh tình hình địa chính trị tại Trung Đông diễn biến phức tạp, nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải biển quốc tế và giá năng lượng tăng mạnh đang đặt ra nhiều thách thức đối với chuỗi cung ứng nguyên liệu TĂCN. Đối với Việt Nam – quốc gia phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, việc chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó được xem là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế rủi ro và duy trì ổn định sản xuất của ngành chăn nuôi. 

Xung đột Trung Đông và tác động tới ngành chăn nuôi

Xung đột tại Trung Đông, chủ yếu liên quan đến căng thẳng Hoa Kỳ – Israel với Iran từ cuối tháng 02/2026, đang gây ra những xáo trộn đáng kể đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc phong tỏa một phần eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược của thế giới khiến lưu lượng tàu qua khu vực này giảm tới 70-75%.

Diễn biến này đã đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh, với dầu Brent dao động 80-95 USD/ thùng và có khả năng vượt ngưỡng 100 USD/ thùng. Giá năng lượng tăng kéo theo chi phí vận chuyển và sản xuất phân bón leo thang, từ đó tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá nguyên liệu nông sản.

Theo các dữ liệu thị trường quốc tế, giá phân bón urea đã tăng khoảng 20%, trong khi ammonia và lưu huỳnh tăng 20-30%. Các nguyên liệu chính phục vụ sản xuất TĂCN cũng ghi nhận xu hướng tăng: ngô tăng 2-4%, đậu tương tăng 1-2%, lúa mì lên mức cao nhất trong vòng 8 tháng.

Đối với thị trường phụ gia TĂCN toàn cầu có quy mô 37-58 tỷ USD, nguy cơ gián đoạn nguồn cung đang đẩy giá các axit amin quan trọng như lysine và methionine tăng 25-60%. Trong khi đó, giá phân bón – yếu tố đầu vào quan trọng cho sản xuất nguyên liệu nông nghiệp tăng 10-20% do Trung Đông chiếm tới 25-30% xuất khẩu nitơ và 30-35% ammonia toàn cầu. Bên cạnh đó, bất ổn địa chính trị cũng tác động đến thị trường tài chính, làm tăng áp lực lên tỷ giá USD/VNĐ, qua đó gián tiếp khiến chi phí nhập khẩu nguyên liệu tính bằng USD tăng lên.

Đối với Việt Nam, phần lớn nguyên liệu TĂCN như ngô và đậu tương được nhập khẩu từ Hoa Kỳ và Brazil. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí logistics cũng leo thang, kéo theo giá TĂCN hoàn chỉnh trong nước có thể tăng khoảng 5-10%. Thực tế từ đầu tháng 3/2026, nhiều doanh nghiệp sản xuất TĂCN tại Việt Nam đã thông báo điều chỉnh giá bán một số sản phẩm, chủ yếu là cám gia cầm, cám lợn và cám đậm đặc, với mức tăng phổ biến 200-300 đồng/ kg nhằm bù đắp chi phí nguyên liệu và vận chuyển gia tăng.

Không chỉ ngành TĂCN, một số doanh nghiệp kinh doanh thuốc thú y và sản phẩm chăn nuôi xuất khẩu sang khu vực Trung Đông cũng cho biết chi phí vận tải và nguyên liệu đầu vào đang có xu hướng tăng nhanh.

Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu trong sản xuất TĂCN

Hai kịch bản cho ngành chăn nuôi Việt Nam

Tại hội nghị về phòng chống dịch bệnh và phát triển chăn nuôi bền vững do Bộ NN&MT tổ chức sáng 12/3/2026 tại Hà Nội, cơ quan quản lý đã đưa ra hai kịch bản dự báo đối với thị trường TĂCN và sản xuất chăn nuôi trong thời gian tới.

Kịch bản 1: Xung đột kết thúc trong tháng 3/2026

Trong trường hợp xung đột kết thúc nhanh trong vòng 2-3 tuần, eo biển Hormuz được khai thông trở lại và không có leo thang quân sự mới, thị trường năng lượng và nguyên liệu có thể sớm ổn định.

Theo kịch bản này, giá dầu có thể giảm về mức 70-75 USD/thùng, trong khi giá phân bón giảm 10-15% khi nguồn cung từ Qatar và UAE được khôi phục. Giá nguyên liệu TĂCN như ngô và đậu tương cũng sẽ ổn định trở lại, dù vẫn cao hơn mức trước xung đột. Từ tháng 4 đến tháng 6/2026, thị trường dự báo dần bình thường hóa khi nguồn cung nông sản từ Nam Mỹ và Hoa Kỳ gia tăng, giúp giá TĂCN toàn cầu giảm khoảng 1-2%.

 Đối với Việt Nam, chi phí nhập khẩu nguyên liệu có thể giảm dần từ cuối tháng 3, giúp giá TĂCN giảm khoảng 3-5%. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để ngành chăn nuôi phục hồi, với sản lượng thịt dự kiến tăng 4-5% trong các tháng tiếp theo.

Kịch bản 2: Xung đột kéo dài sang quý II/2026

Trong trường hợp xung đột kéo dài 2-3 tháng hoặc lan rộng sang các khu vực khác tại Trung Đông, tác động đối với chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ nghiêm trọng hơn. Khi đó, giá dầu có thể duy trì ở mức 90-100 USD/thùng hoặc cao hơn, kéo theo giá nguyên liệu TĂCN tăng 5-10%.

Sự gián đoạn nguồn cung phân bón từ Trung Đông có thể khiến thế giới thiếu hụt tới 20-30% nguồn cung nitơ, làm gia tăng lạm phát thực phẩm toàn cầu khoảng 3-5%. Từ tháng 4 đến tháng 6/2026, giá nguyên liệu có thể tiếp tục duy trì ở mức cao, thậm chí xảy ra thiếu hụt cục bộ tại châu Á. Giá TĂCN khi đó có thể tăng 15-20%, trong khi thị trường thức ăn bổ sung tăng 25-40% do nhu cầu tìm nguồn thay thế.

Với Việt Nam, chi phí chăn nuôi có thể tăng 10-15%, khiến lợi nhuận của người chăn nuôi giảm 10-20%. Các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ thậm chí có nguy cơ thua lỗ nếu giá nguyên liệu tiếp tục leo thang.

Chủ động giải pháp giảm rủi ro chuỗi cung ứng

Theo ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, trong kịch bản giá nhiên liệu tăng mạnh, cần triển khai các giải pháp nhằm giảm chi phí vận chuyển và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất. Các doanh nghiệp cần tối ưu hệ thống logistics, lựa chọn phương án vận chuyển hợp lý và ký kết hợp đồng vận tải dài hạn nhằm ổn định chi phí.

Đồng thời, các trang trại chăn nuôi nên đẩy mạnh ứng dụng năng lượng tái tạo như hệ thống khí sinh học (biogas) hoặc điện mặt trời áp mái để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Đối với nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu, giải pháp quan trọng là đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, mở rộng nguồn cung từ Nam Mỹ, Ấn Độ, Đông Âu hoặc các nước châu Á nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Song song với đó, cần xây dựng hệ thống dự trữ nguyên liệu chiến lược và tăng cường nghiên cứu sử dụng các nguồn nguyên liệu thay thế như phụ phẩm nông nghiệp hoặc phụ phẩm từ ngành chế biến thực phẩm.

Cần chiến lược dài hạn cho ngành TĂCN

TĂCN hiện chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí sản xuất trong ngành chăn nuôi Việt Nam, do đó mọi biến động về giá TĂCN đều tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất và giá thực phẩm. Năm 2025, sản lượng TĂCN công nghiệp của Việt Nam đạt 22,12 triệu tấn, tăng 2,9% so với năm 2024. Trong đó, thức ăn cho lợn đạt 11,59 triệu tấn (52,3%); thức ăn cho gia cầm đạt 8,82 triệu tấn (44,4%); còn lại là thức ăn cho bò và các vật nuôi khác.

Tuy nhiên, ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Hiện, Việt Nam phải nhập khẩu hơn 65% nguyên liệu thô và khoảng 90% phụ gia, thức ăn bổ sung như vitamin, axit amin và khoáng chất. Năm 2025, tổng khối lượng nhập khẩu nguyên liệu TĂCN đạt 24,78 triệu tấn, tương đương 8,22 tỷ USD. Trong đó, thức ăn giàu đạm chiếm 9,43 triệu tấn; thức ăn giàu năng lượng 14,32 triệu tấn và thức ăn bổ sung gần 941.000 tấn. Trong nước, sản xuất nguyên liệu vẫn còn hạn chế. Sản lượng ngô chỉ đạt khoảng 4,5-5 triệu tấn/năm, trong khi nhu cầu phục vụ sản xuất TĂCN lên tới 11-12 triệu tấn.

Đậu tương gần như phải nhập khẩu hoàn toàn, còn sắn và cám gạo chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu. Một số doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư phát triển vùng nguyên liệu. Chẳng hạn, Tập đoàn De Heus đang triển khai dự án trồng ngô nguyên liệu, năm 2025 đã cung ứng khoảng 100.000 tấn ngô cho sản xuất TĂCN và dự kiến có thể đạt 500.000 tấn mỗi năm trong thời gian tới theo mô hình liên kết chuỗi.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh việc phát triển vùng nguyên liệu TĂCN trong nước, đặc biệt là ngô và đậu tương. Đồng thời, cần tăng cường nghiên cứu khoa học để xây dựng công thức thức ăn tối ưu, giảm chi phí nhưng vẫn đảm bảo giá trị dinh dưỡng cho vật nuôi. Bên cạnh đó, Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp như tín dụng ưu đãi, khuyến khích đổi mới công nghệ và thúc đẩy liên kết chuỗi sản xuất nhằm nâng cao tính tự chủ của ngành TĂCN, qua đó góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi.

Tâm An