[Chăn nuôi Việt Nam] – Sáng 31/3 tại Hà Nội, Cục Chăn nuôi và Thú y tổ chức hội nghị “Sử dụng phụ gia thức ăn chăn nuôi trong chăn nuôi”, thu hút sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, chuyên gia, Hiệp hội và doanh nghiệp trong ngành. Tâm điểm của hội nghị là việc trao đổi kinh nghiệm quốc tế và đánh giá thực tiễn liên quan đến Ractopamine – hoạt chất còn tồn tại nhiều tranh luận trên thế giới.

Quản lý phụ gia TĂCN: Không cứng nhắc, phải dựa trên khoa học và thực tiễn

Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến phát biểu khai mạc hội nghị

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, quản lý phụ gia TĂCN cần dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn sản xuất, thay vì tiếp cận theo hướng cứng nhắc.

Theo Thứ trưởng, ngành chăn nuôi Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng ổn định, đạt mức 4,5-6%/năm, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp. Hệ thống pháp lý cho ngành đã tương đối hoàn thiện với Luật Chăn nuôi, các Nghị định hướng dẫn và Chiến lược phát triển theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những bất cập, đặc biệt là sự mất cân đối trong sản xuất TĂCN khi khoảng 270 nhà máy hiện nay, khối doanh nghiệp FDI và liên doanh chỉ chiếm khoảng 35% về số lượng nhưng lại nắm giữ phần lớn sản lượng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thúc đẩy doanh nghiệp trong nước, nhất là trong lĩnh vực vi lượng và phụ gia, nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao năng lực tự chủ.

Đề cập đến Ractopamine, Thứ trưởng cho rằng đây là vấn đề còn nhiều tranh luận trên thế giới, với sự khác biệt trong quan điểm quản lý giữa các quốc gia. Tuy nhiên, cần tiếp cận khách quan, dựa trên bằng chứng khoa học. Theo đó, hoạt chất này có thể góp phần cải thiện hiệu quả chuyển hóa thức ăn, tăng trọng và chất lượng sản phẩm.

Để có cơ sở thực tiễn, Bộ NN&MT đã chỉ đạo doanh nghiệp triển khai các thí nghiệm đánh giá trong điều kiện Việt Nam, làm căn cứ xây dựng chính sách phù hợp. Thứ trưởng nhấn mạnh quan điểm: không nên áp dụng tư duy “không quản được thì cấm”, mà cần lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, dựa trên nguyên tắc an toàn sinh học và hiểu rõ các yếu tố kỹ thuật.

Chính sách đối với phụ gia TĂCN, theo đó phải được xây dựng trên nền tảng khoa học, thực tiễn và tham chiếu các chuẩn mực quốc tế, nhằm đảm bảo cân bằng giữa phát triển sản xuất, an toàn thực phẩm và yêu cầu hội nhập.

Ông Ralph Bean, Tham tán Nông nghiệp Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam

Ông Ralph Bean, Tham tán Nông nghiệp Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, bày tỏ sự ủng hộ đối với hội nghị chuyên đề về phụ gia TĂCN, nhấn mạnh vai trò của các giải pháp này trong thúc đẩy sản xuất bền vững. Theo ông, việc sử dụng phụ gia một cách đúng đắn và có trách nhiệm, điển hình như Ractopamine, có thể mang lại lợi ích thiết thực cho cả người chăn nuôi và người tiêu dùng, thông qua nâng cao hiệu quả kinh tế, năng lực cạnh tranh, đồng thời cải thiện phúc lợi vật nuôi và tối ưu hóa sử dụng tài nguyên.

Ông cũng cho rằng các cuộc thảo luận cởi mở, minh bạch dựa trên dữ liệu khoa học là yếu tố then chốt để xây dựng chính sách nhất quán, vừa đảm bảo an toàn thực phẩm vừa hỗ trợ tăng trưởng bền vững của ngành chăn nuôi. Bày tỏ kỳ vọng vào kết quả hội nghị, ông Ralph Bean nhấn mạnh việc chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ Hoa Kỳ và Philippines, cùng với các dữ liệu thử nghiệm thực địa tại Việt Nam sẽ cung cấp cơ sở quan trọng giúp cơ quan quản lý đưa ra quyết định khách quan, góp phần nâng cao năng suất và bảo đảm an toàn cho ngành chăn nuôi trong dài hạn.

Góc nhìn quốc tế: Hai cách tiếp cận quản lý đối lập

Tại hội nghị, các chuyên gia quốc tế đã cung cấp bức tranh toàn diện về cách tiếp cận quản lý Ractopamine trên thế giới, cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các quốc gia.

Theo bà Ashley A. Johnson, Giám đốc Chính sách Thực phẩm, Hội đồng quốc gia các nhà sản xuất thịt heo Hoa Kỳ, Ractopamine được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt từ năm 1999 và được quản lý như một loại thuốc thú y. Hoạt chất này có cơ chế điều hướng dinh dưỡng từ tích lũy mỡ sang phát triển cơ, giúp tăng tỷ lệ thịt nạc, cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn và rút ngắn thời gian nuôi.

Các nghiên cứu tại Hoa Kỳ cho thấy, khi sử dụng đúng quy trình, Ractopamine an toàn đối với vật nuôi, người tiêu dùng và môi trường. Tiêu chuẩn về tồn dư cũng đã được Ủy ban Codex Alimentarius thiết lập từ năm 2012, làm cơ sở cho quản lý an toàn thực phẩm trên phạm vi quốc tế.

Ông George Tice, Cố vấn khoa học độc lập về chính sách châu Âu với bài trình bày “Lý do Ractopamine vắng mặt tại thị trường Liên minh châu Âu (EU)”

Ngược lại, Liên minh châu Âu (EU) lại không chấp nhận Ractopamine, chủ yếu dựa trên nguyên tắc phòng ngừa rủi ro. EU cấm sử dụng các chất thuộc nhóm beta-agonist cho mục đích tăng trưởng và không chấp nhận nhập khẩu các sản phẩm liên quan. Cách tiếp cận này chịu ảnh hưởng từ các khủng hoảng an toàn thực phẩm trong quá khứ, khiến EU ưu tiên kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ niềm tin người tiêu dùng.

Sự khác biệt giữa hai cách tiếp cận – quản lý dựa trên đánh giá rủi ro khoa học và quản lý theo nguyên tắc phòng ngừa – đang tạo ra những rào cản trong thương mại quốc tế, đồng thời đặt ra bài toán cho các quốc gia như Việt Nam trong việc lựa chọn hướng đi phù hợp.

Dữ liệu khảo nghiệm thực tiễn bước đầu tại Việt Nam

Đại diện Tập đoàn Dabaco trình bày “Kết quả thử nghiệm Ractopamine và ảnh hưởng của Ractopamine đến năng suất chất lượng thịt lợn tại Việt Nam của DABACO” tại hội nghị

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội nghị là kết quả khảo nghiệm sử dụng Paylean (Ractopamine) trên 5.440 lợn thịt do Tập đoàn Dabaco triển khai.

Kết quả cho thấy, hoạt chất này không làm thay đổi đáng kể tốc độ tăng trọng, qua đó khẳng định không phải là chất kích thích sinh trưởng. Tuy nhiên, Ractopamine giúp cải thiện rõ rệt hiệu quả chuyển hóa thức ăn, giảm khoảng 106g thức ăn/kg tăng trọng, đồng thời giảm mỡ lưng và tăng tỷ lệ nạc.

Về hiệu quả kinh tế, chi phí thức ăn giảm khoảng 1.361 đồng/kg tăng trọng – yếu tố có ý nghĩa lớn trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào ở mức cao. Đáng chú ý, kết quả phân tích 512 mẫu cho thấy tồn dư Ractopamine được đào thải hoàn toàn sau tối đa 35 ngày ngừng sử dụng, đảm bảo mức an toàn theo quy định.

Trên cơ sở đó, đơn vị thực hiện đề xuất quy trình sử dụng trong giai đoạn vỗ béo, kết hợp thời gian ngừng trước xuất bán nhằm kiểm soát tồn dư. Đây được xem là cơ sở thực tiễn quan trọng phục vụ quá trình đánh giá và xây dựng chính sách.

Bài toán chính sách – Hướng đi nào cho Việt Nam?

Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng phát biểu tại hội nghị

Tại hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng cho biết, vấn đề Ractopamine đã được thảo luận trong nhiều hội nghị trước đây nhưng đến nay vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều. Tuy nhiên, các thông tin tại hội nghị lần này được đánh giá là đầy đủ, minh bạch, phản ánh toàn diện cả góc nhìn của các quốc gia cho phép và không cho phép sử dụng.

Hiện nay, khoảng 27 quốc gia đã cho phép sử dụng Ractopamine. Tại Việt Nam, hoạt chất này trước đây từng nằm trong danh mục cấm, hiện đã được loại bỏ khỏi danh mục này nhưng cũng chưa được đưa vào danh mục cho phép sử dụng. Trong khi đó, một số quy định về mức tồn dư đối với thịt nhập khẩu đã được thiết lập, như mỡ dưới 10 ppb và thịt dưới 40 ppb, song chưa có quy định cụ thể cho việc sử dụng trong nước.

Thực tế này dẫn đến những băn khoăn từ phía doanh nghiệp khi cho rằng việc chưa cho phép sử dụng trong nước nhưng vẫn nhập khẩu sản phẩm từ các quốc gia có sử dụng Ractopamine có thể tạo ra sự cạnh tranh chưa thực sự công bằng.

Theo ông Phạm Kim Đăng, để giải quyết vấn đề này, cần tiếp tục triển khai các nghiên cứu, thí điểm nhằm xây dựng danh mục và cơ chế kiểm soát phù hợp. Việc cho phép doanh nghiệp thực hiện khảo nghiệm bước đầu là hướng đi cần thiết để bổ sung dữ liệu thực tiễn.

Bên cạnh đó, việc xem xét cho phép hay tiếp tục hạn chế sử dụng cần dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn và năng lực quản lý. Cơ quan quản lý cũng lưu ý phải kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng sử dụng tràn lan khi mở cửa. “Quá trình xây dựng chính sách cần tiếp tục được thảo luận tại các diễn đàn khoa học, nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý, phát triển sản xuất và tạo điều kiện cho doanh nghiệp”, ông Phạm Kim Đăng nhấn mạnh.

Tại hội nghị các chuyên gia nhận định, câu chuyện Ractopamine là ví dụ điển hình cho sự khác biệt trong cách tiếp cận quản lý giữa các quốc gia. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc hiểu rõ tiêu chuẩn quốc tế và xu hướng chính sách của từng thị trường là yếu tố quan trọng giúp ngành chăn nuôi Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ thực tiễn hội nghị, có thể thấy định hướng chung là không cực đoan theo hướng “cấm hoàn toàn” hoặc “mở cửa ngay lập tức”, mà cần từng bước đánh giá dựa trên dữ liệu khoa học, thử nghiệm thực tiễn và năng lực quản lý.

Việc xây dựng chính sách đối với Ractopamine nói riêng và phụ gia TĂCN nói chung sẽ cần một lộ trình thận trọng, minh bạch và có sự tham gia của nhiều bên, nhằm đảm bảo hài hòa giữa phát triển sản xuất, an toàn thực phẩm và hội nhập quốc tế trong dài hạn.

Trong bối cảnh chăn nuôi Việt Nam đang chuyển từ “đáp ứng nhu cầu trong nước” sang hướng mạnh tới xuất khẩu, việc xem xét cho phép sử dụng Ractopamine trở thành bài toán cần cân nhắc kỹ lưỡng. Bởi lẽ, nếu áp dụng trong sản xuất, sản phẩm chăn nuôi có thể gặp rào cản tại các thị trường không chấp nhận hoạt chất này, đặc biệt là EU. Bên cạnh đó, vấn đề không chỉ nằm ở việc “có cho phép hay không”, mà còn ở năng lực quản lý sử dụng có kiểm soát.

Trong điều kiện chăn nuôi nông hộ, nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, việc đảm bảo tuân thủ quy trình, kiểm soát tồn dư và truy xuất nguồn gốc vẫn là thách thức đáng kể đối với cơ quan quản lý chuyên ngành.

Các đại biểu tham dự chụp ảnh lưu niệm tại hội nghị

Thu Hằng – Trần My