[Chăn nuôi Việt Nam] – Sáng ngày 21/05, Trong khuôn khổ Triển lãm chăn nuôi quốc tế ILDEX Việt Nam 2026 tại thành phố Hồ Chí Minh, Hội Chăn nuôi Việt Nam đã chủ trì, phối hợp với Công ty ITEC tổ chức Hội thảo chuyên sâu “Một số chính sách pháp luật thúc đẩy phát triển chăn nuôi trong thời gian tới”.

Hội thảo quy tụ những chuyên gia, nhà khoa học và lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu

Hội thảo quy tụ những chuyên gia, nhà khoa học và lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu trực tiếp trình bày, bao gồm: TS. Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, TS. Nguyễn Ngọc Sơn – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam, Ths. Lê Việt Bảo – Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố Hồ Chí Minh, TS. Ninh Thị Len – Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam và ông Nguyễn Huỳnh Thái Hoàng – Giám đốc điều hành Công ty TNHH MEATLIFE, Tập đoàn Masan.

Bức tranh toàn cảnh ngành chăn nuôi: Vị thế cường quốc và áp lực nội tại

Phát biểu định hướng tại hội thảo, TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam khẳng định chăn nuôi là vấn đề an ninh quốc gia. Việt Nam hiện giữ vị thế đứng đầu Đông Nam Á và thứ hai châu Á về chăn nuôi, có cơ hội lớn để tiếp cận công nghệ tiên tiến cùng nguồn tài chính quốc tế khi hội nhập sâu rộng.

TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam

Tuy nhiên, toàn ngành đang đối mặt với nhiều thách thức nội tại và ngoại biên gay gắt. Ngành chăn nuôi liên tục chịu áp lực từ các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ngoại lai như tai xanh, H5N1, viêm da nổi cục… Hệ thống kiểm soát giết mổ bộc lộ lỗ hổng lớn khi cả nước có khoảng 24.000 đến 25.000 cơ sở phần lớn nhỏ lẻ, thủ công và nằm ngoài tầm kiểm soát, đi kèm tình trạng thiếu hụt lực lượng thú y cơ sở tại các xã, phường.

Thách thức tiếp theo đến từ biến đổi khí hậu khi hoạt động chăn nuôi chiếm 13% đến 18% tổng lượng phát thải khí nhà kính cả nước. Cam kết trung hòa carbon vào năm 2050 sẽ làm tăng chi phí đầu tư. Đồng thời, áp lực cạnh tranh tăng khi thực phẩm nhập khẩu tăng từ 15% đến 20% mỗi năm, trong khi sản xuất nội địa chỉ tăng từ 2% đến 3%, dễ dẫn đến nguy cơ sản phẩm ngoại chiếm lĩnh thị trường.

Về hạ tầng, sản lượng thực tế thức ăn chăn nuôi chỉ đạt hơn 20 triệu tấn so với công suất thiết kế 45 triệu tấn. Ngành cần nguồn vốn lớn hiện đại hóa chuồng trại kín và khắc phục điểm nghẽn ở khâu giết mổ, chế biến sâu để đón đầu xu hướng tiêu thụ thịt mát. Ngoài ra, việc thiếu hụt nhân lực chuyên môn cao cũng là rào cản lớn cho việc vận hành các quy trình kiểm soát chất lượng tiên tiến.

Đổi mới khung pháp lý và cơ chế quản lý rủi ro kỹ thuật

Để giải quyết tận gốc các bất cập, giải pháp đầu tiên được các chuyên gia tập trung thảo luận là rà soát, hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý chuyên ngành. Trình bày tham luận tại hội thảo, TS. Ninh Thị Len, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam đã phác thảo toàn diện tiến trình cải cách thể chế và cắt giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực chăn nuôi. 

TS. Ninh Thị Len, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam

Định hướng này bám sát tinh thần Kết luận 18 ngày 2 tháng 4 năm 2026 của Trung ương về việc tối ưu hóa chi phí tuân thủ, chuyển đổi mạnh mẽ phương thức quản lý chuyên ngành từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền về các địa phương.

Sự đổi mới này được thể hiện đồng bộ qua các điểm sửa đổi cốt lõi của Luật Chăn nuôi, Luật Thú y năm 2025 và Luật Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật năm 2025. Theo đó, quy trình cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện sản xuất hay việc đăng ký công bố hợp quy đều được đơn giản hóa, chuyển dịch từ hồ sơ giấy truyền thống sang hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia, giúp minh bạch hóa dòng dữ liệu và giảm thiểu gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp.

Sự thay đổi phương thức quản lý chất lượng dựa trên mô hình phân loại ba cấp độ rủi ro kỹ thuật bao gồm thấp, trung bình và cao theo Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa năm 2025. Đối với các sản phẩm hàng hóa thuộc nhóm rủi ro trung bình, tiêu biểu là thức ăn chăn nuôi, doanh nghiệp được áp dụng cơ chế tự công bố tiêu chuẩn hoặc chứng nhận bởi các tổ chức được công nhận. Đặc biệt, hoạt động nhập khẩu hàng hóa thuộc nhóm này sẽ dịch chuyển sang hình thức hậu kiểm thông qua công bố hợp quy thay vì phải kiểm tra chất lượng trước khi thông quan, giúp đẩy nhanh tốc độ dòng chu chuyển hàng hóa.

Về công tác chứng nhận sự phù hợp, giấy chứng nhận hợp quy hiện hành có giá trị hiệu lực tối đa là 5 năm đi kèm điều kiện giám sát định kỳ được thiết kế linh hoạt. Tần suất giám sát được giảm thiểu tối đa dựa trên mức độ rủi ro, cụ thể là không quá 12 tháng một lần đối với sản phẩm rủi ro cao và lên đến 24 tháng một lần đối với sản phẩm rủi ro trung bình sau lần giám sát đầu tiên. 

Quy định mới cũng cho phép doanh nghiệp lấy mẫu đại diện theo nhóm sản phẩm và áp dụng cơ chế miễn, giảm chỉ tiêu thử nghiệm nếu hệ thống quản lý chất lượng đạt các chứng nhận quốc tế chuẩn mực như ISO, HACCP hay GMP. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới này chính là đòn bẩy kiến tạo, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nâng cao năng lực thú y, kiểm soát giết mổ và quy hoạch chăn nuôi đô thị

Bên cạnh việc đổi mới khung pháp lý, công tác thực thi tại cơ sở là yếu tố quyết định. TS. Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam đã thẳng thắn chỉ ra những lỗ hổng lớn trong công tác kiểm dịch và kiểm soát giết mổ. Hiện nay, hệ thống cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, lậu tự phát đang chiếm đa số. 

TS. Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam

Tình trạng này càng trở nên khó khăn do sự thiếu hụt nghiêm trọng lực lượng thú y cấp xã, phường, khiến hệ thống giám sát dễ bị tê liệt ngay tại gốc. Để giải quyết, TS. Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất cần gắn trách nhiệm trực tiếp cho người đứng đầu chính quyền địa phương trong việc dẹp bỏ lò mổ lậu. Đồng thời, Nhà nước cần ban hành chính sách ưu đãi thu hút doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng giết mổ tập trung, chế biến sâu và thúc đẩy tiêu thụ thịt mát công nghiệp. Cơ quan chức năng cũng cần siết chặt kiểm tra đầu vào tại các siêu thị, nhà hàng, chợ đầu mối để buộc thương lái sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

Ở góc độ quy hoạch chăn nuôi đô thị, Ths. Lê Việt Bảo, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố Hồ Chí Minh đã mang đến bài toán thực chứng về ngành chăn nuôi bò sữa nông hộ. Dù Việt Nam có lợi thế về năng suất sinh khối cỏ nhiệt đới và đã xuất khẩu sữa sang 53 quốc gia, nhưng tại khu vực đô thị như thành phố Hồ Chí Minh, mô hình nông hộ đang gặp nghẽn nghiêm trọng. Đô thị hóa nhanh làm thu hẹp đất nông nghiệp, mất nguồn cỏ thô xanh và gây xung đột môi trường. Người nuôi cũng chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào, hạ tầng chuỗi lạnh hạn chế và mối liên kết lỏng lẻo với doanh nghiệp chế biến.

Ths. Lê Việt Bảo, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố Hồ Chí Minh

Để vượt qua thách thức, Ths. Lê Việt Bảo đề xuất các giải pháp. Trước hết, các nông hộ phải liên kết lại dưới mô hình Tổ hợp tác hoặc Hợp tác xã nhằm nâng cao năng lực thương lượng. Song song đó, cần hiện đại hóa kỹ thuật qua mô hình trại kín, ứng dụng công nghệ thức ăn trộn hỗn hợp (TMR) và thực hiện chuyển đổi số toàn diện bằng hệ thống truy xuất nguồn gốc kết hợp bản đồ số (GIS). Hiện nay, Tp. Hồ Chí Minh đã chỉ đạo lộ trình thực hiện đến năm 2030 gồm ba bước: ổn định sản xuất và vận hành GIS (2026-2027); đầu tư hạ tầng chuỗi lạnh và nhà máy TMR (2028-2029); hoàn thiện hệ sinh thái vùng nguyên liệu kiểu mẫu chuẩn quốc tế vào năm 2030, hướng tới tự túc 60% sản lượng sữa tươi nội địa.

Mô hình công nghiệp chế biến hiện đại và giải pháp chuỗi giá trị từ doanh nghiệp

Để hiện thực hóa các định hướng vĩ mô của Nhà nước, sự tiên phong ứng dụng công nghệ của các doanh nghiệp đóng vai trò quyết định. Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Huỳnh Thái Hoàng, Giám đốc điều hành Công ty TNHH MEATLIFE thuộc Tập đoàn Masan đã giới thiệu giải pháp công nghệ giết mổ tập trung công nghiệp cùng quy trình kiểm soát chuỗi cung ứng khép kín từ trang trại đến bàn ăn. Doanh nghiệp khẳng định mục tiêu cốt lõi là thiết lập lòng tin của khách hàng thông qua sự minh bạch về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, vận hành xoay quanh ba tiêu chí bao gồm Sạch, Tươi và Ngon.

Ông Nguyễn Huỳnh Thái Hoàng, Giám đốc điều hành Công ty TNHH MEATLIFE thuộc Tập đoàn Masan

Về hạ tầng kỹ thuật, Tổ hợp thịt MEATDeli gồm bốn mảng sản xuất chính là thịt lợn mát, thịt chế biến, thịt gia cầm mát và hệ thống xử lý nước sản xuất. Để tối ưu hóa chất lượng sản phẩm đầu ra, doanh nghiệp áp dụng ma trận kiểm soát gồm tám yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi giá trị từ con giống, dinh dưỡng, quản lý trang trại đến công nghệ đóng gói bảo quản Oxy-Fresh. 

Đối với nguyên liệu tại gốc, doanh nghiệp cam kết tiêu chuẩn “3 Không” nghiêm ngặt bao gồm không nhiễm dịch tả lợn châu Phi, không chứa chất tăng trọng và không tồn dư thuốc kháng sinh dưới sự giám sát trực tiếp của Chi cục Chăn nuôi và Thú y.

Đi sâu vào quy trình giết mổ tự động hóa, ông Nguyễn Huỳnh Thái Hoàng nhấn mạnh công nghệ khép kín giúp chuyển dịch thịt từ trạng thái thân ấm sang thân mát. Điểm đột phá kỹ thuật nằm ở việc ứng dụng hệ thống Robot chuyên dụng tự động xử lý phần mổ bụng, có khả năng tự làm sạch để loại bỏ nguy cơ lây nhiễm chéo vi sinh vật. 

Giải thích về tiêu chí ngon, đại diện doanh nghiệp cho biết thân lợn sau giết mổ được làm lạnh nhanh ở nhiệt độ từ âm 18 độ C đến âm 22 độ C rồi chuyển sang ủ mát từ 0 độ C đến 4 độ C trong 18 đến 24 giờ. Quy trình chín sinh hóa này giúp độ pH của thịt giảm từ 7,2 xuống mức tối ưu từ 5,5 đến 5,8, kích hoạt các enzyme nội tại làm thịt mềm mại, mọng nước và đạt hương vị ngon nhất khi chế biến.

Tổng kết hội thảo, các chuyên gia đồng thuận khẳng định ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn với nhiều thời cơ vĩ mô và áp lực bủa vây từ dịch bệnh, biến đổi khí hậu cùng cạnh tranh toàn cầu. Để phát triển bền vững và hiện thực hóa mục tiêu đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch, toàn chuỗi giá trị từ con giống, thức ăn, quy trình chăm sóc đến giết mổ và chế biến sâu đều phải chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Trần My