[Chăn nuôi Việt Nam] – Trong bối cảnh phúc lợi động vật (PLĐV) ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong thương mại nông sản toàn cầu, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, tiêu chuẩn và mô hình thực tiễn nhằm thúc đẩy chăn nuôi theo hướng nhân đạo, bền vững.

Sáng ngày 24/6, tại Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam đã diễn ra hội thảo với chủ đề “Tăng cường phúc lợi động vật tại Việt Nam – Định hướng ưu tiên và cơ chế phối hợp đa bên” do Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam (VFAEA) chủ trì. Hội thảo là diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý nhà nước, Hiệp hội, doanh nghiệp, Viện nghiên cứu, địa phương và các tổ chức liên quan nhằm chia sẻ thực tiễn về PLĐV tại Việt Nam, cập nhật xu hướng và kinh nghiệm quốc tế, thảo luận chính sách và khung pháp lý, tăng cường phối hợp đa bên trong triển khai thực tiễn.

Phúc lợi động vật cần được cụ thể hóa trong hệ thống pháp luật

Ông Tăng Anh Vinh – đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y có bài trình bày về “Các quy định hiện nay và định hướng chính sách về PLĐV tại Việt Nam

Theo ông Tăng Anh Vinh – đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, PLĐV đang trở thành một nội dung quan trọng trong quản lý nhà nước về nông nghiệp, thú y, an toàn thực phẩm, bảo tồn đa dạng sinh học và sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu, nhà bán lẻ và doanh nghiệp đa quốc gia đã đưa PLĐV trở thành tiêu chí bắt buộc trong chuỗi cung ứng, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chăn nuôi.

Hiện nay, mặc dù Luật Thú y năm 2015, Luật Chăn nuôi năm 2018 và Nghị định 14/2021/NĐ-CP chưa quy định trực tiếp về PLĐV, nhưng đã lồng ghép nhiều nội dung liên quan đến đối xử nhân đạo đối với vật nuôi trong quá trình chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và phòng chống dịch bệnh. Bên cạnh đó, Việt Nam đã ban hành một số tiêu chuẩn quốc gia như TCVN 12448:2018 về quản lý PLĐV trong chuỗi cung ứng thực phẩm; TCVN 13904-1:2023 về vận chuyển trâu, bò; TCVN 13905-1:2023 về giết mổ gia súc và TCVN 14264-1:2024 về PLĐV trong chăn nuôi trâu, bò. Tuy nhiên, hệ thống tiêu chuẩn hiện vẫn tập trung chủ yếu vào gia súc và chưa bao phủ nhiều đối tượng quan trọng như lợn, gia cầm, động vật nuôi đồng hành và động vật thí nghiệm.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp chăn nuôi quy mô lớn đã chủ động áp dụng các tiêu chuẩn PLĐV để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và các chương trình chứng nhận quốc tế, song việc triển khai trong khu vực chăn nuôi nhỏ lẻ, vận chuyển đường dài và giết mổ quy mô nhỏ vẫn còn nhiều hạn chế. Trên cơ sở khuyến nghị của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), Cục Chăn nuôi và Thú y đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng cường đào tạo, truyền thông, nâng cao năng lực thực thi, đồng thời nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp quốc gia về PLĐV và lồng ghép nội dung này vào các chương trình phát triển chăn nuôi bền vững, an toàn thực phẩm, phòng chống dịch bệnh và cách tiếp cận Một sức khỏe (One Health).

PGS. TS Phạm Doãn Lân – Quyền Viện trưởng Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Tại hội thảo, PGS. TS Phạm Doãn Lân – Quyền Viện trưởng Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam cho rằng, trong những năm gần đây, PLĐV đã trở thành một yêu cầu quan trọng của ngành chăn nuôi hiện đại và bền vững. Đối với Việt Nam, cùng với xu hướng phát triển chăn nuôi quy mô lớn và hội nhập quốc tế, việc áp dụng các giải pháp bảo đảm PLĐV ngày càng trở nên cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường, đồng thời góp phần nâng cao sức khỏe vật nuôi, kiểm soát dịch bệnh, cải thiện năng suất và hiệu quả sản xuất. Trong quá trình đó, khoa học công nghệ cùng vai trò của các cơ quan nghiên cứu và nhà khoa học được xem là nền tảng quan trọng thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển bền vững và có trách nhiệm.

TS. Hạ Thúy Hạnh – Phó Chủ tịch VFAEA với bài trình bày “Phúc lợi động vật tối thiểu trong trang trại chăn nuôi gia cầm”

TS. Hạ Thúy Hạnh – Phó Chủ tịch VFAEA cho biết, việc áp dụng các tiêu chuẩn PLĐV không chỉ giúp cải thiện điều kiện sống của vật nuôi mà còn góp phần giảm tỷ lệ hao hụt, nâng cao sức đề kháng, hạn chế sử dụng kháng sinh, giảm nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm và nâng cao giá trị thương hiệu. Trong bối cảnh ngày càng nhiều tập đoàn thực phẩm và bán lẻ quốc tế như Nestlé, Unilever, McDonald’s hay Mondelez đưa yêu cầu phúc lợi động vật vào chuỗi cung ứng, việc xây dựng và triển khai các tiêu chuẩn phúc lợi tối thiểu được xem là bước đi cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới phát triển ngành chăn nuôi gia cầm theo hướng bền vững, an toàn sinh học và đáp ứng các yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

Nhân rộng mô hình thực tiễn, tạo nền tảng cho chuyển đổi ngành gia cầm

TS. Cù Thị Thiên Thu – Học Viện Nông nghiệp Việt Nam với bài trình bày “Một số kết quả hoạt động PLĐV thực tiễn trên gà đẻ tại Việt Nam”

Tại hội thảo, TS. Cù Thị Thiên Thu – Học Viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, chăn nuôi gà đẻ theo hướng tôn trọng PLĐV đang dần trở thành xu thế phát triển của ngành gia cầm trên thế giới, mang lại nhiều lợi ích về môi trường, sức khỏe vật nuôi, sức khỏe cộng đồng và hiệu quả kinh tế. Thực tiễn quốc tế cho thấy, tỷ lệ gà đẻ không lồng đã đạt khoảng 83% tại Anh; 62,2% tại Liên minh châu Âu; 47,7% tại Mỹ và 57% tại Australia, trong khi tại Việt Nam hiện tỷ lệ này vẫn dưới 10%.

Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp và trang trại trong nước đã chủ động tiếp cận các tiêu chuẩn PLĐV quốc tế như HFAC (Humane Farm Animal Care) hoặc các chương trình chứng nhận trong nước. Một số đơn vị đã được chứng nhận hoặc tham gia đánh giá gồm Ba Huân, Dabaco, Emivest, Green Connect, Vfood… cùng nhiều trang trại quy mô lớn tại các địa phương. Song song với đó, các hoạt động nâng cao nhận thức về phúc lợi động vật cũng được triển khai mạnh mẽ với hơn 2.000 cán bộ quản lý, cán bộ chăn nuôi – thú y, chủ trang trại, doanh nghiệp và sinh viên tại nhiều tỉnh, thành phố được tập huấn chuyên sâu. Đáng chú ý, hai mô hình gà đẻ đạt tiêu chuẩn PLĐV tối thiểu đã được xây dựng tại Thu Thoan Farm và Thascom Farm, tạo cơ sở thực tiễn cho việc nhân rộng mô hình trong thời gian tới. Theo các chuyên gia, phát triển chăn nuôi theo hướng bảo đảm phúc lợi động vật không chỉ giúp vật nuôi được sống trong điều kiện phù hợp với tập tính tự nhiên, giảm căng thẳng và hạn chế sử dụng kháng sinh, mà còn góp phần giảm tác động môi trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp thực phẩm lớn trong nước và quốc tế.

Theo báo cáo của Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Bắc Ninh tại hội thảo, mô hình chăn nuôi gà đẻ không nhốt lồng đang cho thấy những tín hiệu tích cực cả về PLĐV lẫn hiệu quả sản xuất. Trong bối cảnh PLĐV ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong sản xuất thực phẩm và được nhiều doanh nghiệp, nhà bán lẻ quốc tế đưa vào yêu cầu của chuỗi cung ứng, Bắc Ninh đã chủ động triển khai các chương trình tập huấn, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng mô hình thực tiễn nhằm thúc đẩy chăn nuôi theo hướng có trách nhiệm. Giai đoạn 2023-2025, địa phương đã phối hợp với VFAEA tổ chức nhiều lớp tập huấn về PLĐV cho hơn 200 cán bộ, chủ trang trại và hộ chăn nuôi, qua đó góp phần nâng cao nhận thức và từng bước chuyển biến từ nhận thức sang hành động trong cải thiện điều kiện chăn nuôi. Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở đã chuyển đổi từ hình thức nuôi nhốt lồng sang nuôi không lồng hoặc bán chăn thả, phù hợp với điều kiện địa phương và xu hướng phát triển chăn nuôi bền vững. Hiện, Bắc Ninh có khoảng 12 triệu con gà đồi, gà thả vườn và khoảng 500 cơ sở đang áp dụng mô hình không lồng hoặc bán chăn thả. Theo đánh giá của ngành chuyên môn, mô hình này giúp vật nuôi tăng khả năng vận động, được thể hiện các tập tính tự nhiên, giảm căng thẳng do nuôi nhốt, từ đó nâng cao sức khỏe và phúc lợi đàn gà. Đồng thời, sản phẩm tạo ra cũng có giá trị thương mại cao hơn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng có trách nhiệm và mở rộng cơ hội tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp. Mặc dù vẫn còn những khó khăn như chi phí đầu tư ban đầu lớn và chưa có hệ thống chứng nhận chuyên biệt được áp dụng rộng rãi, Bắc Ninh được đánh giá là một trong những địa phương tiên phong trong tiếp cận và triển khai các mô hình chăn nuôi gắn với PLĐV, tạo nền tảng cho sự phát triển của ngành chăn nuôi gia cầm theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.

Từ trái qua: ông Nguyễn Thanh Sơn – Tổng Giám đốc Công ty Thascom; ông Nguyễn Đức Phương – Tổng Giám đốc TVOne; ông Nguyễn Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P.Việt Nam; GS. TS Nguyễn Xuân Trạch – Giảng viên cao cấp, Khoa Chăn nuôi, Học Viện Nông nghiệp Việt Nam ; TS. Cù Thị Thiên Thu – Học Viện Nông nghiệp Việt Nam tham gia trao đổi tại hội thảo

Đối với doanh nghiệp, ông Nguyễn Thanh Sơn, Tổng Giám đốc Công ty Thascom cho biết, mô hình trứng gà PLĐV (cage free) được doanh nghiệp triển khai xuất phát từ nhu cầu của khách hàng và xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm. Tuy nhiên, do chi phí sản xuất cao hơn phương thức truyền thống, việc mở rộng quy mô vẫn phụ thuộc vào sức mua của thị trường. Theo ông Sơn, để phát triển bền vững, cần có sự đồng hành của cơ quan quản lý, đối tác và người tiêu dùng nhằm tạo động lực mở rộng thị trường trứng gà cage free trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Thanh Tùng – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P.Việt Nam cho biết, doanh nghiệp đã triển khai các tiêu chuẩn phúc lợi động vật trong nhiều năm qua và đang từng bước chuyển đổi để đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới. Từ sản xuất thức ăn, thiết kế trang trại, vận chuyển đến giết mổ đều được cải tiến theo hướng bảo đảm phúc lợi động vật và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, phục vụ cả những thị trường khắt khe và thị trường Halal. Tuy nhiên, do chi phí sản xuất còn cao và quy mô thị trường chưa lớn, doanh nghiệp mong muốn có lộ trình và cơ chế phù hợp để khuyến khích phát triển theo xu hướng chung của thế giới.

Còn ông Nguyễn Đức Phương – Tổng Giám đốc TVOne Việt Nam cho biết, là doanh nghiệp chuyên nghiên cứu và phát triển các giải pháp dinh dưỡng có nguồn gốc từ thực vật, hướng tới giảm phụ thuộc vào kháng sinh trong chăn nuôi. Các sản phẩm của công ty tập trung hỗ trợ tiêu hóa, giảm stress oxy hóa, nâng cao năng suất và chất lượng vật nuôi thông qua việc ứng dụng các hoạt chất tự nhiên, qua đó góp phần mang đến những giải pháp chăn nuôi an toàn, bền vững và thân thiện với sức khỏe cộng đồng.

Từ đề xuất đưa các quy định cụ thể hơn vào hệ thống pháp luật, xây dựng bộ tiêu chuẩn phúc lợi tối thiểu cho gà đẻ đến triển khai các mô hình chăn nuôi không nhốt lồng tại nhiều địa phương, các hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe vật nuôi, an toàn thực phẩm mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp và thị trường quốc tế.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo

Thu Hằng