Trước áp lực ngày càng gia tăng từ dịch bệnh, chi phí sản xuất và các yêu cầu về môi trường, ngành chăn nuôi lợn đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang phương thức quản trị tổng thể, trong đó an toàn sinh học (ATSH), kiểm soát dịch bệnh chủ động, hiện đại hóa chuồng trại và phát triển xanh được xem là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tính bền vững của ngành.

Những nội dung được chia sẻ tại hội thảo chuyên đề “Kiểm soát PRRS, ASF và FMD SAT1 bằng giải pháp sinh học và công nghệ chăn nuôi hiện đại – Bài học thực tiễn từ Trung Quốc” diễn ra vào ngày 15/6, tại TP. Hồ Chí Minh do Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phát triển Tiến Thắng tổ chức, đã cho thấy xu hướng phát triển mới của ngành không chỉ hướng tới mục tiêu gia tăng năng suất mà còn tập trung xây dựng các “hàng rào” bảo vệ đàn vật nuôi, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và tiến tới mô hình chăn nuôi tuần hoàn, thân thiện với môi trường.

Ông Võ Việt Mỹ – Giám đốc Kinh doanh Công ty TNHH Thương Mại và Dịch vụ Phát triển Tiến Thắng

Bà Wu Fengming – Tổng Giám đốc Trung tâm Thương mại Quốc tế, Guangdong Wens Dahuanong Biotechnology Co., Ltd

An toàn sinh học – “lá chắn” quan trọng bảo vệ đàn lợn

Trong bối cảnh dịch bệnh trên đàn lợn liên tục diễn biến phức tạp, các chuyên gia cho rằng tư duy “có bệnh mới xử lý” không còn phù hợp. Thay vào đó, các trang trại cần chuyển sang chiến lược phòng ngừa chủ động, quản trị rủi ro và kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất. Theo đó, ATSH không chỉ đơn thuần là khử trùng cổng trại hay thay quần áo trước khi vào khu chăn nuôi mà phải được xây dựng thành một hệ thống quản lý tổng thể, bao gồm kiểm soát con người, phương tiện vận chuyển, vật tư, thức ăn, nước uống, không khí, động vật trung gian và nguồn heo giống nhập đàn.

Việc phân vùng đỏ – vàng – xanh, tổ chức luồng di chuyển một chiều, áp dụng mô hình “cùng vào – cùng ra”, cách ly và thuần hóa đàn hậu bị, kết hợp chương trình tiêm phòng và giám sát dịch tễ định kỳ được xem là những mắt xích quan trọng giúp hạn chế nguy cơ xâm nhập và lưu hành mầm bệnh trong trại.

Các chuyên gia nhấn mạnh, sức mạnh của hệ thống ATSH không nằm ở một biện pháp đơn lẻ mà phụ thuộc vào sự đồng bộ của toàn bộ hệ thống. Chỉ cần một mắt xích yếu bị bỏ qua, toàn bộ hàng rào bảo vệ có thể bị phá vỡ.

Kiểm soát PRRS: Không thể chỉ trông chờ vào vaccine

Theo GS. Chu Lỗi – Trường Thú y, Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS) vẫn là một trong những bệnh gây thiệt hại kinh tế lớn nhất đối với ngành chăn nuôi lợn. Điểm đáng lo ngại là virus PRRSV có khả năng biến dị và tái tổ hợp rất mạnh, liên tục xuất hiện các chủng mới với độc lực khác nhau.

Các nghiên cứu cho thấy, các chủng NADC30, NADC34 và nhiều chủng tái tổ hợp đang có xu hướng lưu hành ngày càng phổ biến. Đặc tính sao chép với độ chính xác thấp của virus RNA khiến PRRSV liên tục biến đổi, làm giảm hiệu quả bảo hộ chéo của vaccine hiện hành.

Không chỉ gây rối loạn sinh sản, sảy thai và giảm năng suất đàn nái, PRRSV còn phá hủy đại thực bào phế nang, làm suy giảm hệ miễn dịch và tạo điều kiện cho nhiều bệnh kế phát như Mycoplasma hyopneumoniae, Streptococcus suis, Haemophilus parasuis, Salmonella hay Pasteurella bùng phát.

Theo các chuyên gia, vaccine vẫn là công cụ quan trọng nhưng không phải giải pháp duy nhất. Việc kiểm soát PRRS cần được thực hiện theo hướng tổng hợp, từ quản lý nguồn giống, cách ly và thuần hóa đàn hậu bị, theo dõi dịch tễ, giám sát virus đến quản lý sản xuất theo lô và áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp ATSH. Đặc biệt, heo hậu bị được xem là “cửa ngõ rủi ro” của trang trại. Nếu khâu nhập đàn, cách ly và thuần hóa không được thực hiện chặt chẽ, đây có thể trở thành nguồn đưa virus mới vào đàn nái nền, gây mất ổn định kéo dài.

Giải quyết khó khăn về môi trường – Bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc

Kinh nghiệm thực tiễn từ Trung Quốc cho thấy, cùng với xu hướng phát triển chăn nuôi tập trung quy mô lớn, các vấn đề môi trường như nước thải, khí thải, mùi hôi và chất thải rắn đang trở thành rào cản lớn đối với phát triển bền vững của ngành. Theo thống kê của cơ quan môi trường Trung Quốc, hơn 70% khiếu nại của cộng đồng liên quan đến các trang trại chăn nuôi xuất phát từ ô nhiễm mùi hôi. Nước thải chăn nuôi có đặc trưng là hàm lượng chất rắn lơ lửng (SS), COD và nitơ rất cao, trong đó nồng độ COD ở chăn nuôi lợn dao động 12.000-30.000 mg/L, NH₃-N đạt 800-2.500 mg/L, gây áp lực lớn cho hệ thống xử lý môi trường. Để giải quyết bài toán này, Trung Quốc định hướng quản lý theo mô hình kết hợp giữa tiêu chuẩn xả thải và thúc đẩy tái sử dụng tài nguyên, gắn xử lý chất thải với mô hình kinh tế tuần hoàn và liên kết trồng trọt – chăn nuôi.

Theo ông Vạn Long – Giám đốc Tiếp thị Công ty TNHH Tập đoàn Khoa học Kỹ thuật Sinh thái Môi trường Quảng Đông Ích Khang (Yikang Ecological), đơn vị thành viên của Tập đoàn Wens cho biết, từ thực tiễn triển khai hơn 5.000 dự án môi trường và trên 1.000 trung tâm xử lý nước thải chăn nuôi tại 28 tỉnh, đã phát triển giải pháp tổng thể xử lý đồng bộ chất thải rắn, lỏng và khí theo hướng giảm thiểu, vô hại hóa và tài nguyên hóa.

• Đối với nước thải: Doanh nghiệp áp dụng quy trình tách rắn – lỏng nhiều cấp kết hợp xử lý hóa lý, UASB, SND hai cấp và lên men CSTR sinh khí biogas nhằm giảm tải hữu cơ và thu hồi năng lượng.
• Đối với kiểm soát mùi hôi: Giải pháp tập trung vào nguồn phát sinh thông qua tối ưu khẩu phần dinh dưỡng, sử dụng khẩu phần protein thấp, bổ sung probiotic, cải tiến phương thức thu gom phân và điều tiết thông gió chính xác nhằm giảm phát thải NH₃ và các hợp chất lưu huỳnh.
• Đối với chất thải rắn: Công nghệ lên men hiếu khí kín kết hợp màng sinh học nano và hệ thống cấp khí thông minh cho phép xử lý phân gia súc, gia cầm thành phân bón hữu cơ với chi phí thấp, đồng thời giảm đáng kể mùi hôi và phát thải thứ cấp.

Những kinh nghiệm này cho thấy, việc xây dựng hệ thống quản lý môi trường tích hợp, kết hợp công nghệ xử lý hiện đại với định hướng kinh tế tuần hoàn là giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển chăn nuôi xanh và bền vững.

Lọc không khí – hàng rào ATSH mới của trang trại hiện đại

Tại Trung Quốc, việc nâng cấp trang trại lợn theo hướng hiện đại, kết hợp hệ thống lọc không khí với mô hình kiểm soát môi trường chính xác, là một trong những giải pháp quan trọng nhằm củng cố hàng rào ATSH và hạn chế sự xâm nhập của mầm bệnh. Các nghiên cứu kéo dài 4 năm của Trung tâm Loại trừ bệnh lợn thuộc Đại học Minnesota (Hoa Kỳ) cho thấy, hệ thống lọc khí có khả năng cắt đứt sự lây truyền qua không khí của virus PRRS và Mycoplasma hyopneumoniae, giúp giảm tới 80% tỷ lệ mắc bệnh ở đàn lợn được bảo vệ . Trên thực tế sản xuất tại Trung Quốc, việc ứng dụng công nghệ lọc khí đã được chứng minh có thể giúp hạn chế sự lây lan của nhiều tác nhân gây bệnh qua khí dung, đồng thời làm giảm đáng kể nguy cơ bùng phát dịch bệnh, bao gồm cả dịch ASF.

Theo giải pháp của Công ty TNHH Công nghệ Thiết bị NANMU (Nanmu Equipment Technology Co., Ltd.) được thành lập năm 2007, là công ty thành viên của Tập đoàn Thực phẩm Wens, hệ thống lọc sử dụng bộ lọc sơ cấp MERV 8 kết hợp bộ lọc hiệu suất cao MERV 15–16 có khả năng giữ lại trên 90-95% các hạt khí dung kích thước 0,3-1 μm, là nhóm hạt mang mầm bệnh phổ biến nhất. Doanh nghiệp này đồng thời phát triển các phương án cải tạo chuồng nuôi theo mô hình thông gió áp suất dương hoặc áp suất âm, bổ sung tường lọc khí mô-đun, cửa chống gió hồi, lưới bảo vệ nhiều lớp và hệ thống thông gió chính xác. Mô hình này không chỉ tăng hiệu quả kiểm soát dịch bệnh mà còn giúp giảm khoảng 50% lưu lượng thông gió và tiết kiệm tới 40% năng lượng tiêu thụ so với phương thức thông gió đường hầm truyền thống đang được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng, lọc không khí chỉ là một cấu phần của hệ thống ATSH tổng thể và cần được tích hợp đồng bộ với quy hoạch trang trại, quản lý quy trình, kiểm soát con người, thiết bị và vận hành môi trường nhằm phát huy hiệu quả tối đa trong phòng, chống dịch bệnh trên đàn lợn.

Hướng tới nền chăn nuôi lợn an toàn, hiệu quả và bền vững

Những kinh nghiệm được chia sẻ tại hội thảo cho thấy, chăn nuôi lợn hiện đại cần được tiếp cận như một hệ thống tích hợp, trong đó ATSH giúp ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập; kiểm soát dịch bệnh giúp duy trì ổn định đàn; công nghệ lọc khí và cải tạo chuồng trại nâng cao khả năng phòng vệ; còn quản lý môi trường và kinh tế tuần hoàn tạo nền tảng cho phát triển xanh.

Đối với Việt Nam, bài học quan trọng là không nên xem vaccine là giải pháp duy nhất trong phòng chống dịch bệnh, mà cần chuyển từ tư duy ứng phó sang phòng ngừa chủ động; từ quản lý từng khâu riêng lẻ sang quản trị toàn hệ thống; từ mục tiêu tăng sản lượng đơn thuần sang mục tiêu phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững. Đó cũng là xu thế tất yếu để ngành chăn nuôi lợn Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường và hướng tới sự phát triển lâu dài trong giai đoạn mới.

Các chuyên gia cho rằng con người vẫn là mắt xích quan trọng nhất trong hệ thống an toàn sinh học. Công nghệ hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ nhân sự được đào tạo tốt và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình quản lý.

Trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng phức tạp và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe, đầu tư cho an toàn sinh học không còn là chi phí mà là khoản đầu tư chiến lược cho sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi lợn. Chỉ khi xây dựng được hệ thống phòng vệ nhiều lớp, kết hợp quản trị dịch bệnh, công nghệ hiện đại và phát triển xanh, ngành chăn nuôi mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển lâu dài.

Thu Hằng

Xem thêm:

Ra mắt vắc xin AP125RX phòng bệnh viêm màng phổi trên heo bằng công nghệ Nhật Bản