Trước yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, tính bền vững, đảm bảo tuân thủ quy định trong nước và quốc tế, mô hình chăn nuôi không kháng sinh đang trở thành xu thế chiến lược đối với các doanh nghiệp. Để chuyển đổi thành công sang mô hình này, đòi hỏi sự đồng bộ và liên kết giữa cơ chế chính sách quản lý, kế hoạch định vị thị trường và hệ thống giải pháp kỹ thuật thực tiễn

 

Ngày 24/4 tại Hà Nội và ngày 26/6 tại TP.HCM, Công ty EW Nutrition Việt Nam đã tổ chức thành công hội thảo “Đồng hành cùng ngành chăn nuôi không kháng sinh”, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia dinh dưỡng và doanh nghiệp ngành thức ăn chăn nuôi. Hội thảo là diễn đàn chia sẻ những cập nhật quy định pháp luật, kinh nghiệm quốc tế và giới thiệu các giải pháp dinh dưỡng tiên tiến nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào kháng sinh trong chăn nuôi.

 

Phát triển chăn nuôi không kháng sinh: Hướng đi tất yếu để nâng cao hiệu quả sản xuất

Tiến sĩ Võ Trọng Thành, Phòng Thức ăn chăn nuôi và Thuốc thú y (Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ tại hội thảo

 

Mở đầu chương trình, Tiến sĩ Võ Trọng Thành, Phòng Thức ăn chăn nuôi và Thuốc thú y (Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ngành chăn nuôi Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ trong nhiều năm qua. Nước ta hiện có đàn heo đứng thứ 5 thế giới và thứ 6 về sản lượng thịt (5,4 triệu tấn thịt heo hơi); đàn thủy cầm đứng thứ 2 thế giới (trên 105 triệu con). Sản lượng thức ăn chăn nuôi công nghiệp: 22,12 triệu tấn, đứng số 1 khu vực Đông Nam Á, thứ 12 thế giới. Trang trại bò sữa TH thuộc nhóm trang trại bò sữa lớn nhất thế giới.

 

Trong 15 năm qua (2010-2025), ngành duy trì tốc độ tăng trưởng trên 5%; sản lượng thịt tăng hơn 2 lần từ 4,0 triệu tấn lên 8,66 triệu tấn; sản lượng trứng tăng hơn 3 lần (từ gần 6,4 tỷ quả lên 21,2 tỷ quả); sản lượng sữa tươi tăng trên 4 lần (từ 0,3 triệu tấn lên 1,3 triệu tấn). Năm 2025, giá trị sản xuất chăn nuôi chiếm trên 26% giá trị sản xuất ngành nông nghiệp, tổng giá trị sản xuất toàn ngành đạt trên 33 tỷ USD.

 

Thời gian tới, ngành chăn nuôi phát triển dựa trên 5 trụ cột: phù hợp với định hướng thị trường; đảm bảo an toàn sinh học, an toàn thực phẩm; bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; tích hợp đa giá trị và tăng giá trị gia tăng trong chuỗi.

 

Theo TS. Võ Trọng Thành, nguồn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi của Việt Nam vẫn còn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu, trong khi ngành chế biến nguyên liệu bổ sung trong nước chưa phát triển tương xứng. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang thúc đẩy các chương trình tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, ứng dụng công nghệ xử lý chất thải để tạo nguồn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi theo hướng tuần hoàn và bền vững.

 

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển về quy mô là những thách thức ngày càng lớn về kiểm soát dịch bệnh, an toàn sinh học, an toàn thực phẩm và đặc biệt là tình trạng lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi.

 

Một trong những nội dung được ông Thành nhấn mạnh là vấn đề kháng kháng sinh – thách thức không chỉ của ngành chăn nuôi mà còn của toàn bộ hệ thống y tế. Theo ông, Việt Nam hiện nằm trong top 5 thế giới về kháng kháng sinh ở mức cao, chi phí điều trị kháng sinh cho bệnh nhiễm khuẩn ở các bệnh viện tại Việt Nam tăng 6 lần hơn trong 10 năm (2010-2022, Bộ Y tế); thời gian điều trị tăng 1,5-2,5 lần trong 5 năm; cũng như đã phải dùng nhóm kháng sinh đặc biệt quan trọng để hoặc tổ hợp kháng sinh để điều trị các bệnh thông thường (Bệnh viện Bạch Mai).

 

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người, tình trạng kháng kháng sinh còn tác động trực tiếp đến hiệu quả chăn nuôi. Đó là chi phí sản xuất tăng thêm từ 5-10% hay tỷ lệ hao hụt đầu con từ 2-6%, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm chăn nuôi Việt Nam trên thị trường khi các tiêu chuẩn về dư lượng kháng sinh ngày càng được siết chặt.

 

Phân tích nguyên nhân, ông Thành cho rằng đây là hệ quả của nhiều yếu tố cộng hưởng. Điều kiện khí hậu nóng ẩm tạo môi trường thuận lợi cho mầm bệnh phát triển; tổng đàn vật nuôi lớn với mật độ chăn nuôi cao làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh; trong khi điều kiện an toàn sinh học tại nhiều nông hộ và trang trại quy mô vừa, nhỏ vẫn còn hạn chế.

 

Bên cạnh đó, đường biên giới dài cũng khiến công tác kiểm soát dịch bệnh gặp nhiều khó khăn. Khi dịch bệnh diễn biến phức tạp, người chăn nuôi có xu hướng sử dụng kháng sinh nhiều hơn, dẫn đến nguy cơ hình thành vi khuẩn kháng thuốc ngày càng gia tăng.

 

“Phát triển chăn nuôi không kháng sinh không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn là hướng đi tất yếu để nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường trong nước cũng như quốc tế”, ông Thành nhấn mạnh.

 

Theo các chuyên gia, để giảm phụ thuộc vào kháng sinh không thể chỉ tập trung vào một giải pháp riêng lẻ mà cần thay đổi toàn diện từ quy trình sản xuất, an toàn sinh học, quản lý môi trường, chất lượng thức ăn đến dinh dưỡng vật nuôi. Trong đó, dinh dưỡng được xem là yếu tố nền tảng giúp vật nuôi có sức đề kháng tốt hơn, hạn chế nguy cơ mắc bệnh và giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh trong suốt quá trình chăn nuôi.

 

Dinh dưỡng thay thế kháng sinh

Ông Gert-Jan Gerrits, Giám đốc vùng Đông Nam Á – Thái Bình Dương của EW Nutrition

 

Tiếp nối chương trình, ông Gert-Jan Gerrits, Giám đốc vùng Đông Nam Á – Thái Bình Dương của EW Nutrition, chia sẻ nhiều giải pháp dinh dưỡng dành cho heo con trong mô hình chăn nuôi không kháng sinh.

 

Theo ông, giai đoạn sau cai sữa là thời điểm nhạy cảm nhất trong vòng đời của heo. Lúc này, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, khả năng tiết axit dạ dày còn thấp trong khi áp lực từ thay đổi thức ăn và mầm bệnh lại tăng cao. Nếu khẩu phần không phù hợp, heo con rất dễ bị rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy và giảm tăng trưởng.

 

Ông cho rằng thay vì chỉ tập trung nâng hàm lượng protein trong khẩu phần, điều quan trọng hơn là lựa chọn nguồn protein có khả năng tiêu hóa cao. Protein không được tiêu hóa hết sẽ trở thành nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn có hại phát triển trong ruột, tạo ra nhiều sản phẩm lên men bất lợi, làm tổn thương niêm mạc ruột và gia tăng nguy cơ tiêu chảy.

 

Vì vậy, việc sử dụng các nguồn protein chất lượng cao như đạm đậu nành tinh chế, protein khoai tây, gluten lúa mì hay huyết tương có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì sức khỏe đường ruột và cải thiện hiệu quả tăng trưởng của heo con.

 

Theo ông Gert-Jan Gerrits, bên cạnh chất lượng nguồn protein, khả năng liên kết axit của khẩu phần cũng là yếu tố quyết định hiệu quả tiêu hóa ở heo con sau cai sữa. Một số nguyên liệu khoáng như đá vôi hay kẽm oxit (ZnO) có thể làm tăng khả năng liên kết axit, khiến pH dạ dày tăng cao, từ đó làm giảm hiệu quả tiêu hóa protein và khả năng tiêu diệt mầm bệnh.

 

Ông cho biết ZnO từng được sử dụng khá phổ biến nhằm hạn chế tiêu chảy ở heo con nhờ khả năng cải thiện hàng rào bảo vệ đường ruột và ức chế một số vi khuẩn gây bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng với liều lượng cao có thể gây ra nhiều tác động không mong muốn như ảnh hưởng đến vị giác của vật nuôi, làm giảm hiệu quả của phytase và cản trở quá trình hấp thu một số nguyên tố vi lượng.

 

Ông nhấn mạnh, trong khẩu phần thức ăn chăn nuôi heo con, thì nên giảm một chút đạm thô, sử dụng một ít ZnO, Acid hữu cơ và giảm hàm lượng Canxi, cần có giải pháp cộng hợp để thay thế kháng sinh.

 

Theo chuyên gia của EW Nutrition, xây dựng khẩu phần cho heo con không kháng sinh cần được tiếp cận theo hướng tổng thể, kết hợp giữa nguồn protein dễ tiêu hóa, cân bằng axit amin, sử dụng enzyme phù hợp, kiểm soát hàm lượng khoáng và duy trì hệ vi sinh đường ruột ổn định. Chỉ khi sức khỏe đường ruột được đảm bảo, vật nuôi mới có thể phát huy tối đa tiềm năng tăng trưởng mà không cần phụ thuộc vào kháng sinh.

 

Sự phân hóa rõ rệt trong bức tranh ngành chăn nuôi 6 tháng đầu năm 2026 và xu thế cuối năm

ThS. Trần Ngọc Yến, Giám đốc khối phân tích ngành Công ty AgroMonitor

 

Thông tin về thị trường chăn nuôi hiện tại, ThS. Trần Ngọc Yến, Giám đốc khối phân tích ngành Công ty AgroMonitor, cho biết bức tranh ngành chăn nuôi trong sáu tháng đầu năm 2026 cho thấy sự phân hóa khá rõ giữa các lĩnh vực.

 

Đối với ngành heo, giá heo hơi vẫn duy trì ở mức cao nhờ nguồn cung chưa thực sự dồi dào, giúp người chăn nuôi và doanh nghiệp duy trì biên lợi nhuận tích cực. Tuy nhiên, tốc độ tái đàn vẫn khá thận trọng do những lo ngại liên quan đến dịch bệnh, yêu cầu về môi trường cũng như các quy định pháp lý ngày càng chặt chẽ đối với hoạt động chăn nuôi. Hiện nay, giá heo con dao động ở mức 1,8-2,1 triệu/con.

 

Theo bà Yến, trong nửa cuối năm 2026, ngành chăn nuôi heo khó có khả năng tăng trưởng đột biến, bởi vẫn chịu tác động đồng thời của dịch bệnh, chi phí đầu tư, yêu cầu cấp phép chuồng trại và công tác kiểm soát môi trường. Đặc biệt tại khu vực phía Bắc, áp lực sẽ lớn hơn khi việc quản lý quy hoạch và môi trường được siết chặt hơn trước.

 

Trái ngược với ngành heo, lĩnh vực chăn nuôi gia cầm đang phải đối mặt với tình trạng cung vượt cầu. Sản lượng thịt gà tăng nhanh trong nhiều năm qua trong khi sức tiêu thụ chưa theo kịp đã kéo giá bán giảm mạnh, khiến lợi nhuận của nhiều hộ chăn nuôi bị thu hẹp đáng kể.  Tuy nhiên, theo bà Yến, sản lượng gia cầm nhập khẩu giảm, những bê bối liên quan đến thị trường thịt heo, đầu tư công tăng mạnh sẽ là những động lực của ngành gia cầm thời gian tới.

 

Đối với ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi, bà Yến nhận định sản lượng thức ăn cho gia cầm vẫn tiếp tục tăng, trong khi thức ăn cho gia súc có xu hướng giảm nhẹ. Đặc biệt, theo bà Yến, ở miền Bắc, có những doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi sản lượng cám heo đã giảm mạnh.

 

Bức tranh thị trường thức ăn chăn nuôi nửa cuối năm 2026 đang mở ra những tín hiệu hạ nhiệt quan trọng về chi phí, song vẫn tiềm ẩn không ít xung lực đảo chiều từ bối cảnh địa chính trị và thời tiết toàn cầu. Cụ thể, giá nguyên liệu thế giới bất ngờ đảo chiều, lao dốc mạnh kể từ đầu tháng 6/2026. Thêm vào đó, việc giá dầu thô thế giới giảm sâu về vùng 75 – 80 USD/thùng đã kéo giảm mạnh chi phí logistics và năng lượng vận hành.

 

Nắm bắt thời cơ này, các nhà máy sản xuất TACN nội địa đang rầm rộ đẩy mạnh tiến độ mua vào. Việc chốt được các hợp đồng nguyên liệu ở vùng giá tối ưu được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung và tối ưu hóa biên lợi nhuận cho chu kỳ sản xuất cuối năm. Dù xu hướng giảm giá đang chiếm chủ đạo, các chuyên gia phân tích thị trường vẫn đưa ra lời cảnh báo về những rủi ro có thể đẩy TACN bước vào một chu kỳ tăng giá mới. Mối đe dọa lớn nhất hiện nay là hiện tượng Siêu El Niño đang hoạt động mạnh, nguy cơ gây ra các hình thái thời tiết cực đoan làm gián đoạn nguồn cung nông sản toàn cầu. Song song đó, những diễn biến khó lường và sự thiếu chắc chắn xung quanh thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Iran cũng là “ngòi nổ” có thể kích hoạt đà tăng giá trở lại của thị trường năng lượng.

 

Vai trò của phụ gia thức ăn trong chương trình chăn nuôi không kháng sinh

Ông Châu Điền Nhật Minh, Giám đốc Thương mại EW Nutrition Việt Nam

 

Khép lại hội thảo, ông Châu Điền Nhật Minh, Giám đốc Thương mại EW Nutrition Việt Nam, tập trung phân tích vai trò của các nhóm phụ gia thức ăn trong chương trình chăn nuôi không kháng sinh. Theo ông, mục tiêu không phải là tìm một sản phẩm có thể thay thế hoàn toàn kháng sinh, mà là xây dựng một hệ thống giải pháp hỗ trợ vật nuôi khỏe mạnh ngay từ đầu.

 

Ông cho rằng khi giảm hoặc loại bỏ kháng sinh khỏi khẩu phần, sức khỏe đường ruột phải được xem là trung tâm của mọi chương trình dinh dưỡng. Các nhóm phụ gia như enzyme, axit hữu cơ, prebiotic, probiotic, phytogenic, chất kích thích miễn dịch và các giải pháp kiểm soát độc tố nấm mốc đều giữ những vai trò khác nhau trong việc nâng cao khả năng tiêu hóa, cân bằng hệ vi sinh, tăng cường miễn dịch và giảm áp lực từ mầm bệnh.

 

Đối với heo con sau cai sữa, đây là giai đoạn vật nuôi thường ăn ít, tăng trưởng chậm, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và rất dễ mắc các bệnh đường tiêu hóa. Nếu không có giải pháp dinh dưỡng phù hợp, tỷ lệ tiêu chảy, hao hụt và chi phí điều trị sẽ tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của cả chu kỳ sản xuất.

 

Theo ông Minh, một trong những hướng tiếp cận đang được doanh nghiệp phát triển là sử dụng các giải pháp hỗ trợ miễn dịch tự nhiên nhằm giúp vật nuôi hình thành hệ vi sinh đường ruột cân bằng, tăng cường miễn dịch tại chỗ và giảm tác động của các tác nhân gây bệnh. Bên cạnh đó, nhóm prebiotic cũng góp phần kích thích sự phát triển của vi khuẩn có lợi, cải thiện khả năng hấp thu dưỡng chất và tăng hiệu quả sử dụng thức ăn.

 

Ngoài vấn đề tiêu hóa, sức khỏe vật nuôi còn chịu tác động đáng kể từ stress và độc tố nấm mốc trong thức ăn. Theo đại diện EW Nutrition, các yếu tố này có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, suy giảm chức năng miễn dịch, kích hoạt phản ứng viêm và kéo theo giảm năng suất chăn nuôi. Vì vậy, việc kiểm soát độc tố không chỉ dừng ở khả năng hấp phụ độc tố nấm mốc mà còn phải hạn chế những tác động bất lợi lên hệ miễn dịch và chức năng gan của vật nuôi.

 

Nhiều kết quả thử nghiệm được trình bày tại hội thảo cũng cho thấy các giải pháp phụ gia mới có thể giúp cải thiện hệ số chuyển đổi thức ăn, tăng khả năng tăng trọng, giảm tỷ lệ chết và nâng cao hiệu quả kinh tế trong điều kiện sản xuất thực tế. Điều này cho thấy việc thay thế kháng sinh bằng các giải pháp dinh dưỡng tổng hợp hoàn toàn có tính khả thi nếu được áp dụng đúng kỹ thuật.

 

Các chuyên gia thống nhất rằng, chăn nuôi không kháng sinh không đơn thuần là loại bỏ kháng sinh khỏi khẩu phần mà là quá trình thay đổi toàn diện từ quản lý trang trại, an toàn sinh học, kiểm soát môi trường, dinh dưỡng đến chăm sóc sức khỏe vật nuôi. Khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, người chăn nuôi không chỉ giảm nguy cơ kháng kháng sinh mà còn nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và đáp ứng tốt hơn những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

 

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi đang hướng tới phát triển xanh và bền vững, mô hình không kháng sinh được kỳ vọng sẽ trở thành xu hướng chủ đạo trong những năm tới. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người chăn nuôi sẽ là yếu tố quyết định để quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả, góp phần xây dựng một ngành chăn nuôi hiện đại, an toàn và có sức cạnh tranh cao.

 

Các diễn trả trả lời nhiều câu hỏi của đại biểu tham dự hội thảo

 

Các đại biểu tham dự hội thảo tại Hà Nội chụp ảnh lưu niệm

 

Các đại biểu tham dự hội thảo tại TP. Hồ Chí Minh chụp ảnh lưu niệm

 

Hà Ngân – Thùy Linh – Trần Phi

 

Xem thêm:

EW Nutrition: Sử dụng chất xơ hợp lý để tối ưu chi phí thức ăn và năng suất vật nuôi

EW Nutrition mở rộng danh mục sản phẩm chăm sóc sức khỏe đường ruột với thương vụ mua lại mới