[Chăn nuôi Việt Nam] – Hơn 70% mèo và 80% chó trên 3 tuổi mắc bệnh răng miệng, nhưng phần lớn chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn nặng. Thông tin này được các chuyên gia chia sẻ tại Hội nghị Thú y thú nhỏ diễn ra ngày 17/4 trong khuôn khổ Triển lãm InterPetFest Hanoi, cho thấy nha khoa thú nhỏ đang trở thành một lĩnh vực ngày càng quan trọng trong thực hành thú y hiện đại, từ phòng bệnh đến phẫu thuật chuyên sâu.

Bà Jo Hobbs, RVN- (RCVS), DET – (CAW) NCert(Dent) – (ISVPS)

Có thể nói, nha khoa thú nhỏ là cuộc chiến âm thầm nhưng có ảnh hưởng sâu rộng đến toàn cơ thể thú cưng. Bài trình bày của bà Jo Hobbs, RVN- (RCVS), DET – (CAW) NCert(Dent) – (ISVPS), chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: hơn 70% mèo và 80% chó trên ba tuổi mắc các bệnh răng miệng. Con số này cho thấy nha khoa không còn là vấn đề thứ yếu, mà đã trở thành một trong những thách thức lớn của thực hành thú y hiện đại.

Theo mô hình thực hành tại Vương quốc Anh, quản lý bệnh răng miệng cần một cách tiếp cận toàn diện, bắt đầu từ chuẩn hóa dữ liệu. Hệ thống Triadan được sử dụng để định danh từng chiếc răng bằng mã số ba chữ số, giúp bác sĩ ghi nhận và theo dõi chính xác tình trạng nha khoa. Việc nắm vững công thức răng, phân biệt răng sữa, răng vĩnh viễn và nhận diện các bất thường như răng sữa tồn lưu, sai khớp cắn hay thiếu răng là nền tảng để phát hiện sớm bệnh lý.

Trong chuỗi tiến triển bệnh, mảng bám là yếu tố khởi phát chính. Đây là lớp vi khuẩn hình thành nhanh trên bề mặt răng, có thể gây viêm nướu chỉ trong thời gian ngắn. Khi bị khoáng hóa, mảng bám trở thành cao răng với bề mặt thô, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh, dẫn đến viêm nha chu.

Không chỉ gây mất răng, vi khuẩn từ ổ viêm còn có thể xâm nhập vào máu, ảnh hưởng đến tim, gan và thận, biến bệnh răng miệng thành vấn đề toàn thân. Các bệnh lý phổ biến bao gồm viêm nướu, viêm nha chu, túi nha chu, tiêu răng (đặc biệt ở mèo) và răng sữa tồn lưu.

Trong đó, viêm nướu là giai đoạn có thể hồi phục nếu phát hiện sớm, nhưng khi tiến triển thành viêm nha chu, tổn thương mô nâng đỡ răng sẽ không thể đảo ngược. Túi nha chu và tiêu răng thường âm thầm nhưng gây đau kéo dài, chỉ được phát hiện rõ qua chẩn đoán hình ảnh.

Quy trình khám lâm sàng răng miệng được chuẩn hóa bắt đầu từ việc khai thác bệnh sử với các dấu hiệu như hôi miệng, thay đổi hành vi ăn uống, chảy nước dãi hoặc sụt cân. Khám lâm sàng bao gồm đánh giá sự đối xứng của khuôn mặt, sờ nắn hạch và kiểm tra toàn bộ khoang miệng.

Điều trị tập trung vào việc loại bỏ nguyên nhân gây bệnh và phục hồi chức năng. Các thủ thuật phổ biến gồm cạo vôi răng, đánh bóng và nhổ răng khi cần thiết. Phần lớn các can thiệp được thực hiện dưới sự gây mê toàn thân để đảm bảo an toàn, đồng thời yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các yếu tố sinh tồn như thân nhiệt, dịch truyền và giảm đau. Lựa chọn kỹ thuật phù hợp không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn hạn chế biến chứng.

Tuy nhiên, phòng bệnh vẫn là chiến lược bền vững nhất. Đánh răng hằng ngày được xem là tiêu chuẩn vàng trong kiểm soát mảng bám, dù đòi hỏi sự kiên trì từ chủ nuôi. Các sản phẩm hỗ trợ như đồ gặm nha khoa, dung dịch uống hay gel bôi có thể góp phần giảm tích tụ cao răng, nhưng cần được lựa chọn dựa trên bằng chứng khoa học.

Trong đó, chứng nhận VOHC được xem là tiêu chuẩn đáng tin cậy, giúp xác định các sản phẩm có hiệu quả thực sự trong kiểm soát mảng bám và cao răng. Hội đồng Sức khỏe Răng miệng Thú y (VOHC) là tổ chức độc lập chuyên đánh giá hiệu quả các sản phẩm chăm sóc răng miệng cho thú cưng, hoạt động dưới sự quản lý của Hiệp hội các trường Cao đẳng Nha khoa Thú y Hoa Kỳ và được điều hành bởi các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực.

Trong bối cảnh thị trường có nhiều sản phẩm nhưng không phải tất cả đều được kiểm chứng, dấu chứng nhận VOHC trở thành cơ sở quan trọng giúp bác sĩ thú y và chủ nuôi lựa chọn giải pháp đáng tin cậy. Đồng thời, hệ thống này hỗ trợ các khuyến nghị toàn cầu của VSAVA khi nhấn mạnh kiểm soát mảng bám là nền tảng của phòng bệnh, trong đó đánh răng hằng ngày vẫn là phương pháp hiệu quả nhất, còn các sản phẩm bổ trợ chỉ nên sử dụng khi đã được xác nhận bằng chứng khoa học.

Bổ sung cho góc nhìn lâm sàng, ThS. Võ Dương Minh, Ban chấp hành Chi hội Thú y – Thú nhỏ Việt Nam (VSAVA) đưa ra một quy trình tiếp cận có hệ thống trong phẫu thuật nha khoa thú nhỏ, nhấn mạnh ba trụ cột: nắm rõ cấu trúc giải phẫu, chỉ định đúng và thao tác chính xác.

Mục tiêu của việc phẫu thuật không chỉ dừng ở việc loại bỏ răng bệnh, mà còn phải bảo tồn tối đa mô mềm và xương ổ răng, từ đó giảm biến chứng và rút ngắn thời gian phục hồi. Chỉ định đúng được xem là điều kiện tiên quyết.

Các trường hợp thường gặp bao gồm viêm nha chu mức độ nặng, gãy răng, tiêu răng ở mèo, răng nằm trên đường gãy xương hàm hoặc răng sữa tồn lưu gây sai lệch khớp cắn. Đáng chú ý, hành vi hung dữ ở thú không phải là lý do để nhổ răng – một nguyên tắc mang tính chuyên môn và đạo đức rõ ràng trong thực hành.

ThS. Võ Dương Minh, Ban chấp hành Chi hội Thú y – Thú nhỏ Việt Nam (VSAVA)

Quy trình phẫu thuật đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn. Thú phải được gây mê, đặt ống nội khí quản để tránh hít sặc, đồng thời sử dụng gạc chèn họng cùng tư thế nằm phù hợp. Chụp X-quang nha khoa trước và sau mổ là tiêu chuẩn bắt buộc nhằm đánh giá toàn vẹn các cấu trúc chân răng, xương ổ răng và kiểm tra kết quả sau phẫu.

Trước khi nhổ răng, cần cạo vôi và thực hiện gây tê cục bộ hoặc gây tê vùng để kiểm soát đau hiệu quả. Các kỹ thuật gây tê bao gồm gây tê hốc mắt, hàm trên, hàm dưới hay vùng cằm nhằm giúp phong bế thần kinh, giảm đau sau phẫu và hỗ trợ các thao tác chính xác và an toàn hơn trong quá trình phẫu thuật.

Về nguyên lý, nhổ răng là quá trình cắt đứt và làm giãn dần các dây chằng nha chu, do đó đòi hỏi tầm nhìn rõ, ánh sáng đầy đủ và kiểm soát tốt dịch trong khoang miệng. Hệ thống dụng cụ bao gồm máy nha khoa tích hợp mũi khoan tốc độ cao với các đàu khoan chuyên dụng, cây bóc tách, cây nạy/cây bẩy và kìm nhổ răng.

Hai kỹ thuật nhổ răng chính là nhổ kín và nhổ hở. Nhổ kín áp dụng cho trường hợp đơn giản với răng đơn chân, trong khi nhổ hở dành cho răng đa chân hoặc tổn thương phức tạp, với các bước tạo vạt nướu, bộc lộ xương, cắt tách và đóng vết thương. Đối với răng đa chân, việc tách từng chân là bắt buộc để hạn chế biến chứng. Sau nhổ, cần nạo vét ổ răng, tạo hình xương và khâu kín vạt nướu không căng.

Kiểm soát đau và dinh dưỡng với thức ăn dạng mềm sau mổ đóng vai trò quan trọng trong phục hồi. Những trường hợp đặc biệt như răng sữa tồn lưu hoặc cấu trúc vách hàm mỏng ở mèo đòi hỏi thao tác thận trọng để tránh biến chứng như lỗ rò mũi, miệng. Các biến chứng như gãy chân răng, xuất huyết hay gãy xương hàm chủ yếu xuất phát từ sai sót kỹ thuật. Vì vậy, tuân thủ nguyên tắc thao tác, kiểm soát lực và hiểu rõ giải phẫu là yếu tố quyết định.

Từ những bệnh lý tưởng chừng đơn giản bắt đầu từ mảng bám răng đến các ca phẫu thuật đòi hỏi độ chính xác cao, các nội dung tại Hội nghị Thú y thú nhỏ cho thấy nha khoa thú cưng đang dần trở thành một lĩnh vực chuyên sâu trong thực hành thú y hiện đại.

Khi xu hướng nuôi thú cưng ngày càng phát triển, yêu cầu về chăm sóc sức khỏe toàn diện cũng ngày càng cao, đòi hỏi bác sĩ thú y không chỉ cập nhật kỹ thuật điều trị mà còn phải tăng cường tư vấn phòng bệnh cho chủ nuôi. Theo các chuyên gia, kiểm soát mảng bám từ sớm, khám định kỳ và chuẩn hóa quy trình điều trị sẽ là chìa khóa giúp giảm thiểu bệnh lý răng miệng, nâng cao chất lượng sống cho thú cưng.

Phương Nhung