Số lượng tế bào soma, nội độc tố và độc tố nấm mốc là các mối đe dọa dường như bị bỏ quên ở sữa đầu (colostrum) và sữa (milk) của heo náinái, có thể gây tác động tiêu cực cho heo con.

Nói chung thức ăn được coi là lý tưởng cho sơ sinh động vật có vú, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng duy nhất trong những ngày đầu tiên của đời sống heo con và là nguồn dinh dưỡng chính trong giai đoạn còn bú. Lợi ích của sữa và sữa đầu (colostrum) không thể được sánh bằng. Nó giàu năng lượng (chất béo, đường lactose), protein tiêu hóa cao, cung cấp khả năng miễn dịch từ mẹ và có thể bảo vệ cơ thể và niêm mạc. Mặc dù có những lợi ích, sữa heo nái có thể che giấu một hoặc vài mối đe dọa cho heo con. Sự xuất hiện của hội chứng tiêu chảy heo sơ sinh (NNPDS) ở nhiều nước cho thấy rằng những mối đe dọa này đáng chú ý kỹ lưỡng hơn. So với ngành bò sữa có thể làm minh họa

1. Số lượng tế bào soma

Số lượng tế bào Soma (SCC) là một tiêu chí về chất lượng quan trọng của sữa bò. Nó có ảnh hưởng đến giá sữa của thị trường. Số lượng tế bào Soma biến động phù hợp với sự hiện diện của các quá trình viêm sưng. Trong cả hai, heo và bò, số lượng tế bào soma có thể biểu thị tình trạng sức khỏe chung, sức khỏe ruột và vú, và quá trình hình thành sữa.

Đáng tiếc là số lượng các cuộc điều tra liên quan đến SCC ở sữa heo nái bị hạn chế và mức độ báo cáo khác nhau đáng kể. Mức độ 2 đến 3×106 tế bào/ml trong sữa đầu và 5 x 105 tế bào/ml trong sữa giai đoạn sung mãn hoặc giai đoạn cao hơn có vẻ là khá bình thường. Trong tuần đầu tiên sau khi đẻ, SCC thường giảm rõ nét 10% và vẫn ổn định. Gần đây người ta đã nghiên cứu ảnh hưởng của SCC trên trọng lượng heo con (Bảng 1). Trong sự sáng tỏ của những mối tương quan quan trọng, SCC cần được theo dõi chặt chẽ hơn về các tác dụng tiêu cực trên heo con sơ sinh.

2. Nội độc tố

Nội độc tố là các lipopolysaccharides (LPS) chịu nhiệt, được tìm thấy chủ yếu ở vách tế bào vi khuẩn Gram âm tức là E.coli, Salmonella, vv… và được phóng thích khi vi khuẩn chết trong cơ thể vật chủ. Heo liên tục tiếp xúc với nội độc tố hiện diện ở trong đất, không khí, nước và đường tiêu hóa. Một khi LPS xâm nhập vào máu, chúng có thể gây sốt, ớn lạnh, sốc, leukopenia (chứng giảm bạch cầu) và một loạt các triệu chứng khác, tùy thuộc vào điều kiện của sinh vật bị nhiễm bệnh. Nội độc tố có thể tham gia vào sự xuất hiện của viêm vú, viêm tử cung và mất sữa (hội chứng MMA trên heo nái) và hội chứng suy hô hấp (PPD) cấp tính. Lipopolysaccharides cũng có thể tăng sự nhạy cảm của heo với deoxynivalenol (DON), một độc tố nấm mốc chủ yếu có thể gây ra nôn mửa, tiêu chảy, và làm suy yếu các chức năng miễn dịch.

Hàm lượng LPS được sử dụng như một tiêu chí chất lượng ở sữa được xử lý nhiệt dùng cho con người, được định ở mức tối đa 400 EU/ml. Đến nay, có ít nghiên cứu về sự hiện diện của nội độc tố trong sữa đầu và sữa giai đoạn sung mãn của nái, cũng như về tác dụng của sữa đầu hoặc sữa bị nhiễm nội độc tố trên sự tăng trưởng của heo con.

Trong bối cảnh này những phát hiện của Shreeve và cộng sự (1970) rằng heo con từ nái được gây miễn dịch với chất chiết E. coli, đã phát triển sự quá mẫn cảm với những thách thức nội độc tố khác nhau, cũng là điều thú vị.

3. Aflatoxin

Aflatoxin có nguồn gốc từ tự nhiên, được sản xuất bởi các loài nấm Asper- gillus avus và Aspergillus parasiticus, là mối quan tâm lớn đối với ngành bò sữa. A atoxin B1 là hợp chất tự nhiên gây ung thư nhiều nhất đã được biết cho đến nay. A atoxin M1, chất chuyển hóa tự nhiên của A atoxin B1, có một tỷ lệ truyền qua sữa từ 1% đến 6%. Nồng độ A atoxin M1 trên 0,05 μg/kg ở EU hay 0.5μg/kgởUSđượccoilàkhôngmong muốn và phải bị loại bỏ – tiêu biểu cho thu nhập bị mất và chi phí vứt bỏ đối với nhà chăn nuôi bò sữa.

Heo con và heo nái mang thai thường bị nhiều ảnh hưởng hơn so với heo các giai đoạn khác. Tác dụng của a atoxin có thể bao gồm các triệu chứng chung như chậm tăng trưởng, giảm lượng ăn vào và ức chế miễn dịch. Độ độc cho gan, viêm thận và xuất huyết cơ thể cũng là đặc trưng của tác dụng a atoxin. Thiệt hại do a atoxin gây ra ở heo con bú sữa vẫn chưa được điều tra.

Giải quyết các mối đe dọa

Dựa vào bản chất phức tạp của sự tổn hại đối với heo con bao gồm một số rủi ro có ghi rõ trong các tài liệu, còn các rủi ro khác – mối đe dọa tiềm tàng ít được nghiên cứu đến, do vậy nên thận trọng. Một sự gợi ý từ ngành bò sữa trong việc xác định các biện pháp phòng ngừa thích hợp có thể là hữu ích.

Có một số bước mà nhà chăn nuôi heo có thể làm để giảm thiểu ba mối đe dọa: số lượng tế bào soma – nội độc tố – độc tố nấm mốc. An toàn sinh học và quản lý rủi ro do độc tố nấm mốc mạnh mẽ, bao gồm cả chiến lược kiểm soát nội độc tố là quan trọng.

Các chất hấp phụ và bất hoạt độc tố nấm mốc hiện đại cũng có thể giúp kiểm soát nguy cơ của nội độc tố.

Các thử nghiệm riêng của chúng tôi cho thấy rằng bằng cách sử dụng một số phụ gia thức ăn phytogenic phức hợp trong toàn bộ thức ăn của heo nái thì có thể cải thiện được các thông số năng suất chăn nuôi của nái cũng như số lượng và chất lượng sữa nái, giảm SCC đặc biệt là trong thời kỳ gần đẻ.

Hy vọng rằng, với những biện pháp này hiện nay, và sự nghiên cứu thêm về các chủ đề này, thì ngành chăn nuôi heo sẽ thấy nái sản xuất sữa nhiều và tốt hơn và heo con trở thành là động vật khỏe mạnh và mang lại lợi nhuận nhiều hơn

Tiến sĩ Thomas Weiland

Science & Solutions No.40 – BIOMIN