[Chăn nuôi Việt Nam] – Trong bối cảnh các loại dịch bệnh mới nổi và tái nổi trên đàn vật nuôi ngày càng diễn biến phức tạp, ngành chăn nuôi Bắc Ninh đang tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực chẩn đoán và giám sát dịch bệnh. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ sản xuất, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và hướng tới phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững.

Theo Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Bắc Ninh nhận định dịch bệnh trên đàn vật nuôi hiện không còn diễn biến theo mô hình truyền thống. Các bệnh mới nổi có xu hướng khó dự báo, khó chẩn đoán và lây lan nhanh hơn trước. Thực tế này đặt ngành chăn nuôi của tỉnh trước nhiều thách thức mới, ngay cả khi quy mô sản xuất tiếp tục được mở rộng và giá trị ngành ngày càng lớn.

Lực lượng thú y tỉnh Bắc Ninh tiêm phòng cho đàn gia cầm

Chăn nuôi đối mặt nhiều thách thức từ dịch bệnh mới nổi

Với gần 3.000 trang trại, 52 vùng chăn nuôi tập trung và 24 vùng chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao, ngành chăn nuôi Bắc Ninh duy trì quy mô lớn nhưng đang đối mặt làn sóng dịch bệnh mới nổi diễn biến khó lường, trong đó nổi lên chủng virus dịch tả lợn châu Phi lai genotype I/II. Cơ quan thú y tỉnh xác định giám sát chủ động và chẩn đoán sớm là chìa khóa kiểm soát.

Đáng chú ý, Chi cục Chăn nuôi, Thú y cho biết virus gây bệnh không còn lưu hành theo một kiểu gene đơn lẻ. Chủng virus lai genotype I/II đang có xu hướng lưu hành phổ biến hơn, kéo theo nguy cơ thay đổi đặc điểm dịch tễ, làm tăng khó khăn trong chẩn đoán và có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát dịch. Theo đánh giá tại hội thảo, virus đang tiến hóa nhanh hơn năng lực giám sát truyền thống — một thực tế đòi hỏi ngành thú y phải thay đổi cách tiếp cận.

Nhiều bệnh xuất hiện với triệu chứng không điển hình, dễ gây nhầm lẫn: ASF dễ bị nhầm với bệnh tai xanh, còn cúm gia cầm dễ bị nhầm với bệnh Newcastle (dịch gà rù). Việc nhận diện sai bệnh có thể làm chậm phản ứng và tạo điều kiện cho dịch lan rộng. Tình trạng đồng nhiễm nhiều tác nhân trên cùng một đàn vật nuôi càng khiến việc xác định bệnh khó khăn hơn. Bên cạnh đó, năng lực xét nghiệm ở tuyến cơ sở còn hạn chế do thiếu thiết bị, thiếu kinh phí và thiếu sự đồng bộ. Từ thực tế này, Chi cục nhấn mạnh không thể kiểm soát các dịch bệnh mới bằng tư duy chẩn đoán cũ.

Giám sát chủ động và ứng dụng công nghệ vào chẩn đoán bệnh trên vật nuôi

Trước những yêu cầu thực tiễn đó, Bắc Ninh đang đẩy mạnh việc tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực thú y. Nhiều hội thảo chuyên môn, chương trình đào tạo và hoạt động chuyển giao công nghệ được triển khai nhằm cập nhật các phương pháp chẩn đoán hiện đại đối với các bệnh mới nổi và tái nổi trên đàn gia súc. Các chuyên gia cho rằng việc ứng dụng công nghệ xét nghiệm, phân tích mẫu bệnh phẩm trong phòng thí nghiệm giúp nâng cao độ chính xác trong phát hiện mầm bệnh, rút ngắn thời gian chẩn đoán và hỗ trợ đưa ra các biện pháp xử lý kịp thời.

Bên cạnh đó, các giải pháp công nghệ số và dữ liệu thông minh cũng đang được nghiên cứu để hỗ trợ giám sát dịch tễ và cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Hoạt động giám sát được phân bổ theo từng nhóm bệnh, gồm 2.150 mẫu cúm gia cầm, 720 mẫu dịch tả lợn châu Phi, 360 mẫu liên cầu khuẩn và 120 mẫu bệnh dại. Các công nghệ được áp dụng gồm Real-time PCR, ELISA và giải trình tự gene — những kỹ thuật cho phép phát hiện sớm, xác định chính xác tác nhân gây bệnh và nhận diện sự biến đổi của virus, qua đó hỗ trợ cảnh báo nguy cơ từ sớm.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ trong kiểm soát dịch tả lợn châu Phi và chẩn đoán các bệnh truyền nhiễm trên gia súc được đánh giá là hướng đi cần thiết nhằm giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi. Nhờ ứng dụng công nghệ, người chăn nuôi có thể theo dõi tình trạng vật nuôi từ xa, kiểm soát quy trình chăm sóc, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng mô hình chăn nuôi hiện đại, an toàn sinh học và có khả năng thích ứng với các biến động của thị trường cũng như dịch bệnh.

Theo các chuyên gia, để kiểm soát hiệu quả các bệnh mới nổi và tái nổi, bên cạnh việc ứng dụng công nghệ cần đẩy mạnh giám sát dịch bệnh chủ động ngay từ cơ sở. Các địa phương cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động vận chuyển, giết mổ, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi thực hiện các biện pháp an toàn sinh học và tiêm phòng đầy đủ cho đàn vật nuôi. Song song với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chăn nuôi, kết nối thông tin giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dự báo, cảnh báo sớm và xử lý dịch bệnh.

Trong bối cảnh dịch bệnh trên vật nuôi ngày càng phức tạp, sự liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người chăn nuôi có vai trò đặc biệt quan trọng. Việc đầu tư cho nghiên cứu khoa học, nâng cao năng lực phòng thí nghiệm, phát triển vaccine trong nước và đẩy mạnh chuyển đổi số sẽ là những yếu tố quyết định đối với sự phát triển của ngành chăn nuôi trong tương lai.

Lan Hương