[Chăn Nuôi Việt Nam] – Có cách nào nhân đạo hơn để giết mổ lợn không? Đây là một câu hỏi ngày càng được quan tâm không chỉ bởi các tổ chức bảo vệ động vật mà còn bởi chính ngành công nghiệp chăn nuôi, các nhà hoạch dịnh chính sách và giới khoa học.

Các tổ chức phúc lợi mong muốn nhà sản xuất đầu tư vào các giải pháp giết mổ thay thế nhân đạo hơn (Ảnh: ST)

Dự án PigStun do Liên minh châu Âu tài trợ, cùng các thảo luận chuyên sâu gần đây, đang cho thấy sự tiến bộ nhưng cũng đầy thách thức trong việc tìm kiếm giải pháp thay thế khí CO₂ trong giết mổ lợn.

Thực trạng sử dụng CO₂ và các tranh cãi

Tại Anh và nhiều nước châu Âu, hầu hết lợn đều được làm choáng bằng khí CO2 trước khi giết mổ. Khoảng 80% lợn tại Anh bị làm choáng và giết bằng CO2, một phương pháp được ưa chuộng tại các lò mổ quy mô lớn. Mặc dù điện gây choáng vẫn được sử dụng, phương pháp khí vẫn chiếm ưu thế do tính khả thi về mặt vận hành và hiệu quả.

Tuy nhiên, Tổ chức Giết mổ Nhân đạo (HSA) và nhiều tổ chức khác như RSPCA và Compassion in World Farming (CIWF) cảnh báo rắng CO2 ở nồng độ cao gây ra cảm giác khó chịu, đau đớn, và lo lắng cho lợn, khiến nó trở thành một vấn đề về phúc lợi động vật. Các tổ chức này đã gửi thư ngỏ đến Chính phủ Anh, kêu gọi chấm dứt việc sử dụng CO2 nồng độ cao để giết mổ lợn và thúc giục đầu tư vào các giải pháp thay thể nhân đạo hơn.

Ba hướng cải tiến từ các tổ chức phúc lợi

Thay đổi pháp lý: Chính phủ cần sửa đổi luật để cho phép sử dụng các loại khí gây mê thay thế như argon hoặc nitơ (như đã được EU cho phép) qua đó mở đường cho giải pháp mới.

Hợp tác ngành: Các lò mổ và nhà bán lẻ cùng thử nghiệm các công nghệ mới phù hợp thực tiễn thương mại tại Anh.

Hỗ trợ tài chính: Chính phủ hỗ trợ các lò mổ trong cải tạo hệ thống, bao gồm nâng cấp thiết bị để sử dụng khí thay thế ít gây đau hơn.

Ưu và nhược điểm của CO2

Mặc dù bị chỉ trích, CO2 vẫn có những ưu điểm nhất định: nó gây mê và giảm đau nhanh chóng, giúp lợn bất tỉnh hiệu quả; hệ thống tự động giúp hạn chế tiếp xúc người và động vật, giảm căng thẳng cho lợn. Ngoài ra, kiểm soát khí tự động giúp giảm lỗi vận hành và hỗ trợ cải thiện chất lượng thịt. NPA cho rằng nếu được áp dụng đúng kỹ thuật và giám sát kỹ, đây vẫn là “phương pháp tốt nhất hiện tại”. Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận cần tìm giải pháp thay thế tốt hơn.

Dự án PigStun: Khám phá các phương pháp thay thế

Dự án PigStun (2022 – 2025) nghiên cứu tại các quốc gia gồm Đức, Hà Lan, Đan Mạch và Tây Ban Nha đang thử nghiệm bốn phương pháp thay thế:

1. Quy trình gây choáng bằng khí quyển có kiểm soát (CAS) được tối ưu hóa:

– Vẫn sử dụng CO2 nhưng với kiếm soát tốt hơn (cảm biến CO2/02, kiểm tra liên tục).

– Giảm thao tác thủ công, giảm căng thẳng.

– Cải thiện chất lượng thịt, giảm thịt PSE.

– Đầu tư ban đầu thấp nếu nâng cấp hệ thống hiện tại.

2. Cải tạo hệ thống sử dụng khí Argon/ Nitơ:

– Ít gây đau và lo lắng cho lợn hơn CO2.

– Argon cần thời gian gây choáng lâu hơn ~40% so với CO2.

– Chi phí cao hơn gấp 2-3 lần; rủi ro cho người vận hành do ngạt khí.

– Chất lượng thịt dao động và có xu hướng xuất hiện nhiều đốm máu.

3. Sử dụng khí Helium:

– Được đánh giá cao về phúc lợi: hầu như không có phản ứng khi mất ý thức.

– Thời gian gây choáng dài (200 giây); cần nhiều thiết bị để tăng công suất.

– Hệ thống hoàn toàn tự động, giảm công việc thủ công.

– Heli đắt và là tài nguyên hạn chế, cần tái chế khí sau sử dụng.

4. Cải tiến hệ thống gây choáng bằng điện:

– Gồm 4 máy, cho phép kiểm soát tốt hơn và giảm thao tác thúc lợn.

– Tỷ lệ máu bầm trong thịt cao hơn CO2.

– Cần thêm nhân sự, tiêu tốn năng lượng và thời gian vệ sinh nhiều hơn.

Đánh giá và hướng đi tiếp theo

Dù các phương pháp mới cho thấy nhiều hứa hẹn, vẫn chưa có lựa chọn thay thế nào đủ tiêu chuẩn vượt trội về mọi mặt. Các yếu tố như chi phí đầu tư, hiệu quả vận hành, năng suất, phúc lợi động vật và chất lượng thịt cần được cân nhắc đồng thời.

Theo bà Katie Jarvis, cố vấn chính sách cấp cao của NPA, sự chuyển đối phải thực hiện một cách thực tế và phù hợp thương mại. Việc áp dụng một công nghệ mới đòi hỏi sự phối hợp giữa ngành, các nhà bán lẻ, chính phủ và người tiêu dùng.

Ủy ban Phúc lợi Động vật (AWC) đang tiến hành đánh giá toàn diện về các bằng chứng liên quan tới việc gây choáng bằng CO2 và các giải pháp thay thế. Báo cáo dự kiến sẽ công bố trong mùa hè năm nay.

Lời kết

Việc loại bỏ CO2 trong giết mổ lợn là một hành trình dài, cần sự phối hợp đa chiều và sự cân bằng giữa phúc lợi động vật và tính khả thi kinh tế. Dù chưa có giải pháp lý tưởng, những nghiên cứu như PigStun đang đặt nền móng quan trọng để hướng tới một tương lai nhân đạo và bền vững hơn trong ngành chăn nuôi lợn.

Trần My (Theo Pigworld)